Akdeniz'e Osmanlı mührünü vuran kaptan: Barbaros Hayrettin Paşa

İstanbul Haberleri — MÜCAHİT TÜRETKEN - Akdeniz'deki zaferleri, denizcilik teşkilatı ve tersanecilik alanındaki çalışmalarıyla Osmanlı Devleti'ni deniz imparatorluğuna dönüştüren Barbaros Hayrettin Paşa, vefatının 480. yılında anılıyor.

Osmanlı Devleti'nin ilk kaptanıderyası Barbaros Hayrettin Paşa, dünya denizcilik tarihinin en önemli komutanları arasında görülüyor.

Asıl adı Hızır Reis olan Barbaros Hayrettin Paşa, bugün Yunanistan sınırları içerisindeki Vardar Yenicesi'nden Midilli'nin fethinin ardından adaya yerleşen sipahi Yakup Ağa'nın oğlu olarak 1478 yılında dünyaya geldi.

Genç yaşta denizcilikle tanışan Hızır Reis, ağabeyleri İshak ve Oruç Reis ile birlikte Akdeniz'de ticaret yaparak deniz tecrübesi kazandı. Daha sonra ticaret seferleri zamanla askeri mücadelelere ve fetih hareketlerine dönüştü.

Yavuz Sultan Selim tarafından kendisine dinin hayırlısı anlamına gelen Hayreddin adı verilirken, ağabeyi Oruç Reis'e kızıl sakalından dolayı Avrupalılar tarafından verilen Barbarossa lakabı, onun vefatından sonra Hızır Reis için de kullanılmaya başlandı. Bu isim zamanla Türkçede Barbaros olarak yerleşti.

Hızır Reis, yaptırdığı gemiyle Midilli, Selanik ve Eğriboz arasında ticaret yaptı. Rodos Şövalyeleri tarafından esir alınan ağabeyi Oruç Reis'in kurtarılmasının ardından iki kardeş, kendilerine destek veren Şehzade Korkut'un himayesinde faaliyetlerini sürdürdü.

Akdeniz kıyılarında 1504'ten itibaren düzenledikleri seferlerle ün kazanan Barbaros kardeşler, İspanya, Ceneviz ve Fransa'ya karşı elde ettikleri başarılarla bölgedeki en etkili deniz güçlerinden biri haline geldi.

Barbaros kardeşler, 1516 yılında ele geçirdikleri değerli bir gemiyi Yavuz Sultan Selim'e hediye olarak gönderip, Osmanlı desteğini arkalarına alarak Kuzey Afrika'da hakimiyet kurmaya başladı.

İspanyol ve Ceneviz kuvvetlerine karşı 1516-1517 yıllarında yürüttükleri mücadele sonucunda Cezayir'i kontrol altına alan kardeşlerden Oruç Reis ve İshak Reis, 1518 yılında Tlemsen'de şehit düştü.

Cezayir'de Osmanlı hakimiyetini tesis etti

Kardeşlerinin şehadetinden sonra mücadeleyi tek başına sürdüren Hızır Reis, stratejik bir kararla Cezayir'in Osmanlı Devleti'ne bağlanmasını istedi.

Yavuz Sultan Selim adına hutbe okutulup para bastırılmasıyla Cezayir resmen Osmanlı hakimiyetine girdi. Hızır Reis de Cezayir Beyi olarak görevlendirildi ve bundan sonra Hayrettin Paşa unvanıyla anılmaya başlandı.

Osmanlı tarafından kendisine Anadolu'dan gönüllü asker toplama yetkisi verilirken, yeniçeri ve topçulardan oluşan yaklaşık 2 bin kişilik yardımcı kuvvet de gönderildi.

Hayrettin Paşa, İspanya'nın baskıları nedeniyle Endülüs'ten ayrılmak zorunda kalan yaklaşık 70 bin Müslümanı gemileriyle Kuzey Afrika kıyılarına taşıdı. Ele geçirilen ganimetlerle Cezayir'in ekonomik olarak güçlenmesine de katkı sağladı.

Yavuz Sultan Selim'in ardından tahta çıkan Kanuni Sultan Süleyman döneminde de Osmanlı'nın deniz politikasında önemli görevler üstlenen Hayrettin Paşa, Mora kıyılarındaki gelişmeler üzerine 1534 yılında kaptanıderyalığa getirildi.

Bu görevle birlikte Osmanlı donanmasının başına geçen Barbaros Hayrettin Paşa, Akdeniz'deki Osmanlı hakimiyetini daha da güçlendirdi.

Preveze Zaferi Akdeniz'in kaderini değiştirdi

Barbaros Hayrettin Paşa'nın art arda kazandığı başarılar üzerine Papalık öncülüğünde Venedik, Ceneviz, Malta, İspanya ve Portekiz'in katılımıyla Andrea Doria komutasında büyük bir Haçlı donanması oluşturuldu.

Arta Körfezi'ndeki Preveze açıklarında 28 Eylül 1538'de tarihin en büyük deniz savaşlarından biri yaşandı.

Haçlı Donanması'nın 600'den fazla gemisinde bulunan on binlerce forsa dışında 60 bin askeri, Barbaros Hayrettin Paşa komutasında 122 gemideki forsalar dışında 20 bin askerli Osmanlı Donanması ile çarpıştı.

Savaşta Haçlı Donanması 128 gemisini kaybetti, 29 gemi de Osmanlı tarafından ele geçirildi. Barbaros Hayrettin Paşa komutasındaki donanma bir gemi bile kaybetmezken, yaklaşık 400 levent şehit düştü.

Preveze Deniz Zaferi'nin ardından Osmanlı Devleti'nin Akdeniz'deki üstünlüğü uzun yıllar devam etti. Bu yenilginin ardından Kutsal Roma İmparatoru Şarlken'in 1541 yılında Cezayir'e düzenlediği büyük sefer de başarısızlıkla sonuçlandı.

Daha sonra Fransa Kralı I. François'nın Şarlken'e karşı Osmanlılardan yardım istemesi üzerine Kanuni Sultan Süleyman tarafından Akdeniz'in batısına gönderilen Barbaros Hayrettin Paşa, Fransız donanmasıyla birleşerek 1543 yılında Nice'in alınmasında önemli rol oynadı.

Osmanlı denizciliğine yön verdi

Barbaros Hayrettin Paşa döneminde Osmanlı Devleti, kara gücünün yanı sıra açık denizlerde de etkili bir deniz imparatorluğu haline geldi.

Devletin deniz siyasetinin şekillenmesinde belirleyici rol üstlenen Barbaros Hayrettin Paşa, Tersane-i Amire'nin dönemin en gelişmiş gemi üretim ve denizcilik merkezlerinden biri haline gelmesini sağladı.

Onun yetiştirdiği denizciler ve oluşturduğu teşkilat, Osmanlı deniz gücünün uzun yıllar güçlü kalmasına katkı sundu.

Rumca, Arapça, İspanyolca, İtalyanca ve Fransızca bilen Barbaros Hayrettin Paşa, ömrünün büyük bölümünü denizlerde geçirmesine rağmen İstanbul'da cami, medrese ve sıbyan mektebi yaptırarak kalıcı eserler de bıraktı.

Barbaros Hayrettin Paşa, 4 Temmuz 1546'da İstanbul Beşiktaş'ta 76 yaşında vefat etti. Naaşı, Mimar Sinan tarafından yaptırılan Beşiktaş'taki türbesine defnedildi.

Barbaros Hayrettin Paşa'nın adı ayrıca, Beşiktaş Levent'te 12 Mayıs 2023'te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açılışı yapılan, mimari detay ve süslemeleriyle denizcilik tarihine gönderme yapılan özgün camide yaşatılıyor.

Mimar Sinan'ın kalfalık eseri Süleymaniye Camisi'nden esinlenilerek tasarlanan bu cami, deniz ve su temalı iç mimarisiyle öne çıkıyor. Camide pusula motifli ve sedef işlemeli Kur'an-ı Kerim mahfazası, farklı stillerde kapı işlemeleri, minber, kepenk ve vaiz kürsüsü yer alıyor.