Kök hücre naklinde uygun bağışçı tedavi sürecinde önem taşıyor
Ekonomi / Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Hematolojisi Uzmanı Prof. Dr. Hilmi Apak: - Kök hücre bağışı, tedavi bekleyen çocuklar için hayati önem taşıyabilir. Bu nedenle gönüllü bağışçı havuzuna katılan her sağlıklı birey yeni bir eşleşme ihtimali demektir
Ekonomi Haberleri : Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Hematolojisi Uzmanı Prof. Dr. Hilmi Apak, lösemi başta olmak üzere bazı kan hastalıkları, kemik iliği yetmezlikleri ve bağışıklık sistemi hastalıklarında kök hücre naklinin önemli bir tedavi seçeneği olabildiğini belirtti.
Hastaneden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Prof. Dr. Apak, Dünya Kemik İliği Bağışçıları Günü dolayısıyla değerlendirmelerde bulundu.
Prof. Dr. Apak, kemik iliği ve kök hücre bağışına ilişkin doğru bilginin yaygınlaşmasının daha fazla kişinin gönüllü bağışçı olmasına katkı sağlayabileceğini vurguladı.
Kemik iliğinin vücutta kan hücrelerinin üretildiği temel dokulardan biri olduğunu ifade eden Apak, burada bulunan kan yapıcı kök hücrelerin alyuvar, akyuvar ve trombositlerin oluşmasını sağladığını aktardı.
Apak, bazı hastalıklarda kemik iliğinin sağlıklı kan hücreleri üretme işlevinin bozulabildiğini belirterek, şunları kaydetti:
Uygun hastalarda, sağlıklı bir vericiden alınan kan yapıcı kök hücrelerin hastaya nakledilmesiyle yeniden sağlıklı kan üretiminin sağlanması amaçlanıyor. Aile içinde uygun verici bulunamayan hastalar için gönüllü bağışçılar büyük önem taşıyor. Bugün bağışçı havuzuna katılan sağlıklı bir kişi, ileride hiç tanımadığı bir çocuğun tedavisi için uygun bağışçı olabilir.
Kemik iliği bağışı konusunda en sık karşılaşılan yanlış bilgilerden birinin işlemin omurilikten yapıldığı düşüncesi olduğunu vurgulayan Apak, kemik iliği ile omuriliğin birbirinden farklı yapılar olduğuna dikkati çekti.
Apak, kemik iliği bağışında omuriliğe müdahale edilmediğini aktararak, Kök hücreler dolaşımdaki kandan toplanabileceği gibi gerekli durumlarda anestezi altında leğen kemiğinin arka bölümünden de alınabilir. Hangi yöntemin uygulanacağı hasta ve bağışçının durumuna göre değerlendirilir. değerlendirmesini yaptı.
Kök hücre bağışının bağışçının vücudundaki kök hücrelerin tükenmesine yol açmadığını da belirten Apak, kök hücrelerin en önemli özelliklerinden birinin kendilerini yenileyebilme yeteneği olduğunu kaydetti.
Her yeni gönüllü, bir hasta için yeni bir eşleşme ihtimali oluşturuyor
Türkiye'de gönüllü akraba dışı kök hücre bağışçı adayı olabilmek için 18-35 yaş arasında olunması ve genel sağlık durumunun bağışa uygun olması gerektiğini vurgulayan Apak, ilk aşamada kişinin bağışa uygunluğunun değerlendirildiğini ifade etti.
Apak, doku tipinin belirlenmesi için kan örneği alındığını aktararak, şu değerlendirmelerde bulundu:
Bir hastayla doku uyumu tespit edilmesi halinde bağışçıyla yeniden iletişime geçiliyor. Ayrıntılı sağlık değerlendirmesinin ardından bağış süreci planlanıyor. Gönüllü olmak isteyenler, yetkili kök hücre bağışçı merkezleri ve sabit kan alma merkezlerinden bilgi alarak bağışçı adaylığı sürecini başlatabilir. Başvuru sırasında hemen kemik iliği veya kök hücre alınmıyor. Öncelikle gönüllünün gerekli değerlendirmeleri yapılıyor, onamı alınıyor ve doku özelliklerinin belirlenmesi amacıyla kan örneği alınıyor. Ancak bir hastayla uygun eşleşmenin gerçekleşmesi halinde sonraki aşamalara geçiliyor.
Nakilde kan grubu uyumundan çok HLA olarak adlandırılan doku özelliklerinin uyumunun önem taşıdığını belirten Apak, her bireyin doku özellikleri farklı olduğu için bir hasta için uygun bağışçının bulunmasının geniş bir bağışçı havuzunun taranmasını gerektirebildiğini vurguladı.
Apak, kök hücre bağışının, tedavi bekleyen çocuklar için hayati önem taşıyabildiğini, bu nedenle gönüllü bağışçı havuzuna katılan her sağlıklı bireyin yeni bir eşleşme ihtimali anlamına geldiğini ifade ederek, şu bilgileri verdi:
Kök hücre nakli her hastaya uygulanmıyor ve nakil kararı hastalığın türü ile hastanın klinik özelliklerine göre veriliyor. Çocukluk çağı lösemilerinin bazı türlerinde ve yüksek riskli olgularda kök hücre nakli tedavi seçeneklerinden biri olabiliyor. Bunun yanı sıra aplastik anemi ve bazı kemik iliği yetmezliklerinde, talasemi ve orak hücreli anemi gibi kalıtsal kan hastalıklarında da kök hücre nakline başvurulabiliyor. Bazı ciddi bağışıklık sistemi hastalıkları ile kalıtsal metabolik hastalıklarda da hastanın durumuna göre kök hücre nakli değerlendirilebiliyor.
Bağışçı olmaya karar veren kişinin sürecin sorumluluğunu bilmesinin de önemli olduğuna değinen Apak, uygun eşleşme gerçekleştikten sonra hastanın tedavi sürecinin bağış planına göre şekillenebildiğine dikkati çekti.
Apak, bağışçı adayının sisteme kaydolurken söz konusu kararı bilinçli şekilde vermesi gerektiğini, bir hastayla uygun eşleşme gerçekleştiğinde sürecin yalnızca bağışçıyı değil, tedavi bekleyen hastayı da doğrudan ilgilendirdiğini aktardı.
Özellikle hastanın nakil öncesi tedavisine başlanmasının ardından bağışçının vazgeçmesinin hasta açısından çok ciddi sonuçlara yol açabildiğini belirten Apak, bu nedenle kişilerin süreci doğru kaynaklardan öğrenerek ve gerçekten bağış yapmaya hazır olarak sisteme kaydolmasının büyük önem taşıdığını ifade etti.