ANALİZ - Zelenskiy'nin Rus hava sahası hamlesi: Türkiye için ne anlama geliyor?

İstanbul Haberleri : Bağımsız Araştırmacı Dr. Erman Tatlıoğlu, Ukrayna'nın Rus hava sahasına yönelik baskısının Rusya'nın uluslararası hava ulaşımına ve Türkiye'ye olası etkilerini AA Analiz için kaleme aldı.

***

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin Rus hava sahasının fiilen kapanacağı yönündeki açıklaması, Rusya-Ukrayna çatışmasında sivil havacılığın yeni bir baskı alanına dönüşebileceğine işaret etmektedir. Kiev'in Rusya içerisindeki insansız hava aracı (İHA) operasyonlarını yoğunlaştırma hedefiyle bağlantılı olan açıklama, yalnızca askeri sonuçları bakımından değil Rusya'nın Batı dışındaki ülkelerle sürdürdüğü hava ulaşımını etkileme potansiyeli açısından da değerlendirilmelidir.

Özellikle Zelenskiy'nin Rus hava sahasını kullanan yabancı hava yolları ve sigorta şirketlerine doğrudan seslenmesi, ardından Ukrayna'nın konuyu Uluslararası Sivil Havacılık Örgütüne (ICAO) taşıması, Kiev'in yaklaşımının askeri hedeflerin ötesine geçtiğini göstermektedir. Bu çerçevede temel mesele, Ukrayna'nın Rus hava sahasını fiziki olarak tamamen kapatma kapasitesinden ziyade, söz konusu hava sahasının yabancı taşıyıcılar açısından operasyonel ve ekonomik maliyetini artırma ihtimalidir.

Böyle bir yaklaşımın sonuçları ise yalnızca Rusya'yı değil Moskova ile hava ulaşımını sürdüren üçüncü ülkeleri de ilgilendirmektedir. Türkiye ve özellikle Türk Hava Yolları (THY), Rusya ile sahip olduğu yoğun hava trafiği nedeniyle bu ülkelerin başında gelmektedir.

Rus hava sahasının yeni bir baskı alanına dönüşmesi

Zelenskiy'nin 1 Eylül'deki açıklamasında kullandığı ifadeler dikkat çekicidir. Ukrayna lideri, Rus hava sahasını kullanan her hava yolunu ve her sigorta şirketini açık biçimde uyarırken Ukrayna'da ve Moskova'da görev yapan yabancı büyükelçilerin de bu mesajı kendi başkentlerine iletmelerini istemiştir. Zelenskiy, ayrıca Rus hava sahasındaki Ukrayna İHA'larının yoğunluğunun artacağını da ifade etmiştir.

Kiev'in hemen ardından konuyu ICAO gündemine taşıması ise askeri baskının diplomatik ve ekonomik araçlarla desteklenmek istendiğine işaret etmektedir. Ukrayna, ICAO'dan üye ülkelerin Rus hava sahasındaki sivil uçuşları tamamen yasaklamasını desteklemesini talep etmiştir.

Bu noktada Rus havalimanlarının İHA faaliyetleri nedeniyle geçici olarak kapatılması ile Rus hava sahasının yabancı taşıyıcılar tarafından uzun süreli bir güvenlik riski olarak değerlendirilmesi arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Birincisi, ağırlıklı olarak operasyonel sonuçlar yaratırken ikincisi, sigorta maliyetlerinin yükselmesi, uçuş planlamalarının değiştirilmesi, seferlerin azaltılması veya bazı taşıyıcıların Rusya pazarından çekilmesi gibi daha kalıcı sonuçlar doğurabilir. Dolayısıyla Kiev'in yaklaşımı, yalnızca Rus hava trafiğini geçici olarak aksatmayı değil Rusya'nın uluslararası hava ulaşımının sürdürülebilirliğini baskı altına alma potansiyelini de taşımaktadır.

Rusya'nın Batı dışındaki hava ulaşım ağı ve Türkiye

Rusya-Ukrayna çatışmasının ardından uygulanan yaptırımlar, Rusya'nın uluslararası hava ulaşımının coğrafi yapısını önemli ölçüde değiştirmiştir. Avrupa ve Kuzey Amerika merkezli birçok hava yolu şirketinin Rusya operasyonlarını durdurması sonucunda Türkiye, Çin, Orta Asya ve Körfez ülkelerinin Rusya'nın uluslararası bağlantılarındaki önemi artmıştır.

İstanbul, bu dönüşümün önemli merkezlerinden biridir. THY'nin Rusya'ya en yoğun uçuş gerçekleştiren yabancı hava yolu şirketi olması ve İstanbul'un Rus yolcular açısından geniş bir uluslararası bağlantı ağı sunması, Türkiye-Rusya hava ulaşımına ikili ilişkilerin ötesinde bir nitelik kazandırmaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ABD ve Avrupa merkezli hava yolu şirketlerinin büyük bölümünün zaten Rus hava sahasını kullanmamasıdır. Dolayısıyla Rusya'ya yönelik ilave bir sivil havacılık izolasyonunun Batılı taşıyıcılara getireceği yeni maliyet sınırlı kalırken Rusya ile bağlantılarını sürdüren ülkelerin şirketleri farklı bir tabloyla karşılaşacaktır. Bu anlamda Rus hava sahasına yönelik baskının dolaylı sonuçlarından biri, Moskova'nın Batı yaptırımlarının ardından geliştirdiği alternatif ulaşım ağlarının zayıflaması olabilir.

6,9 milyon turist ve açıklamanın zamanlaması

Konunun Türkiye açısından bir diğer önemli boyutu turizmdir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 1 Eylül'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği görüşmede Türkiye-Rusya ilişkilerinin ekonomik ve insani boyutuna değinirken 2025 yılında Türkiye'yi ziyaret eden Rus turist sayısının 6,9 milyona ulaştığını açıkladı. Zelenskiy'nin yabancı hava yolu ve sigorta şirketlerine yönelik açıklamasının aynı gün gelmesi bu açıdan dikkat çekicidir.

İki açıklama arasında doğrudan bir nedensellik ilişkisi kurmak veya Zelenskiy'nin sözlerini Putin-Erdoğan görüşmesine verilmiş bir cevap olarak değerlendirmek için yeterli veri bulunmamaktadır. Bununla birlikte uluslararası ilişkiler açısından yalnızca aktörlerin açıkladıkları niyetlerin değil izlenen politikaların üreteceği sonuçların ve bu sonuçların daha geniş stratejik hedeflerle ne ölçüde örtüştüğünün de değerlendirilmesi gerekmektedir.

Rus hava sahasında sürekli İHA tehdidi oluşması, THY'nin operasyonlarından sigorta maliyetlerine, sefer planlamasından yolcu talebine kadar geniş bir alanı etkileyebilir. Bunun Rus turistlerin Türkiye'ye ulaşımını zorlaştıracak boyuta ulaşması halinde ekonomik sonuçlar havacılık sektörünün dışına çıkarak turizme de yansıyacaktır. Bu nedenle Rusya'ya yönelik havacılık baskısının maliyetinin yalnızca Moskova tarafından karşılanacağını düşünmek mümkün değildir.

Kiev'in stratejisinin üçüncü ülkeler açısından sonuçları

Zelenskiy'nin açıklamalarının başka aktörlerin yönlendirmesiyle yapıldığını ileri sürmek için somut bir veri bulunmamaktadır ancak Ukrayna'nın izlediği politikanın muhtemel sonuçları ile Batı'nın Rusya'yı ekonomik ve uluslararası bağlantılar açısından daha fazla izole etmeye yönelik politikası arasında belirgin bir paralellik bulunmaktadır. Rus hava sahasının yabancı taşıyıcılar tarafından kullanılmasının azalması halinde Batılı hava yolu şirketleri yeni bir pazar kaybıyla karşılaşmayacaktır. Buna karşılık Rusya ile hava ulaşımını sürdüren Türkiye, Çin ve Körfez ülkelerinin şirketleri, yeni ekonomik ve operasyonel maliyetlerle karşı karşıya kalabilir. Rusya'nın Batı dışındaki dünyayla geliştirdiği ulaşım bağlantıları da bu süreçten etkilenecektir.

Türkiye, bu ülkeler arasında özel bir konuma sahiptir. THY'nin Rusya'daki operasyonel ağı, İstanbul'un Rus yolcular açısından transit merkez rolü ve yılda milyonlarca Rus turistin Türkiye'yi ziyaret etmesi, iki ülke arasındaki hava ulaşımını yalnızca ticari bir havacılık faaliyeti olmaktan çıkarmaktadır.

Zelenskiy'nin Rus hava sahasının fiilen kapanacağı yönündeki açıklaması, Rusya'ya yönelik İHA operasyonlarının geleceğinden daha geniş bir çerçevede değerlendirilmelidir. Rus hava sahasında oluşturulacak sürekli güvenlik baskısı, Kiev'e Rusya'nın dış dünyayla bağlantıları üzerinde doğrudan askeri güç kullanımının ötesinde yeni bir araç sunabilir. Ancak bu politikanın muhtemel ekonomik maliyetinin yalnızca Rusya'ya ait olmayacağı açıktır. Türkiye'nin, Rusya'nın Batı dışındaki hava ulaşım ağında sahip olduğu merkezi konum dikkate alındığında, söz konusu stratejinin doğrudan veya dolaylı sonuçlarının Türkiye'ye ulaşması kaçınılmazdır.

Bu nedenle Rus hava sahasının geleceği artık yalnızca Rusya'nın sivil havacılık güvenliğiyle ilgili bir mesele değildir. THY'nin Rusya pazarındaki konumu, 6,9 milyon Rus turist ve İstanbul'un transit merkez rolü birlikte değerlendirildiğinde konu, Türkiye'nin ekonomik çıkarları ve Türkiye-Rusya ilişkilerinin sürdürülebilirliği açısından da yakından takip edilmesi gereken stratejik bir başlığa dönüşmektedir.

[Dr. Erman Tatlıoğlu, Bağımsız Araştırmacıdır.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Muhabir: Afra Betül Aydar

ANALİZ - Zelenskiy'nin Rus hava sahası hamlesi: Türkiye için ne anlama geliyor?

İstanbul / Kiev'in yaklaşımı, yalnızca Rus hava trafiğini geçici olarak aksatmayı değil Rusya'nın uluslararası hava ulaşımının sürdürülebilirliğini baskı altına alma potansiyelini de taşımaktadır

Rus hava sahasının yeni bir baskı alanına dönüşmesi

Rusya'nın Batı dışındaki hava ulaşım ağı ve Türkiye

6,9 milyon turist ve açıklamanın zamanlaması

Kiev'in stratejisinin üçüncü ülkeler açısından sonuçları