Bozkırların yanlış ağaçlandırılması bitki ve kelebek çeşitliliğini azaltabiliyor

İstanbul Haberleri : BİRİZ ÖZBAKIR - Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fen Edebiyat Fakültesi Biyolojik Bilimler Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Didem Ambarlı, Bozkır alanlarda yanlış ağaçlandırma uygulamalarının bitki ve kelebek çeşitliliğini azaltabildiğini belirterek, Özellikle nadir ve bozkırlara bağlı türlerin bulunduğu yerlerde ağaçlandırmadan kaçınılmalı. Bir bozkır alan görüldüğü zaman ilk refleks ağaçlandırma olmamalı. dedi.

Ağaçsız yapılarına karşın farklı bitki ve hayvan türlerine ev sahipliği yapan bozkırların çeşitli amaçlarla ağaçlandırılmasının ekosistemler üzerindeki etkileri bilimsel araştırmalara konu oluyor.

Bu kapsamda TÜBİTAK destekli Kurak Alanlardaki Ağaçlandırma Çalışmalarının Bitki, Kuş ve Kelebeklerin Çeşitliliğine Farklı Ölçeklerde Etkileri başlıklı araştırmada, İç Anadolu'nun orta kesimindeki Konya Kapalı Havzası'nda 6 alanda ağaçlandırılmış ve ağaçlandırılmamış bozkırlar karşılaştırıldı. Yaklaşık 3 yıl süren çalışmada damarlı bitkiler, üreyen kuşlar ve gündüz kelebekleri incelendi.

Ambarlı'nın yürütücüsü olduğu araştırma kapsamında Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Evrim Karaçetin kelebekleri, ODTÜ araştırma görevlisi İbrahim Kaan Özgencil kuşları, Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Oktay Yıldız ve Dr. Abdullah Hüseyin Dönmez ise ağaçlandırma ve toprak özelliklerini inceledi.

Ağaçlandırmanın etkilerini gösterebilecek üç farklı grubu çalışmak istedik

AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Ambarlı, bozkır gibi kurak ve doğal olarak ağaçsız ekosistemlerde yapılan ağaçlandırmanın burada yaşayan canlıları nasıl etkilediğini ortaya koymak amacıyla böyle bir çalışma yaptıklarını söyledi.

Ağaçlandırmadan farklı şekillerde etkilendikleri için bitkileri, kelebekleri ve kuşları ayrı ayrı incelediklerini belirten Ambarlı, şöyle devam etti:

Bitkiler topraktan etkileniyor. Ağaçlandırmanın toprak üzerindeki etkilerini gösterebilir. Kelebekler ağaçlandırmanın gölge etkisini, kuşlar ise bir ağacın orada olmasıyla, yuva ya da tüneme alanı potansiyelini gösterebilir. O yüzden ağaçlandırmanın farklı etkilerini gösterebilecek üç farklı grubu çalışmak istedik.

Ambarlı, ağaçlandırmanın toprak üzerinde bazı olumlu sonuçlar doğurduğunu, bu sonuçlardan birinin topraktaki azot ve organik madde birikiminin artması olduğunu kaydetti.

Buna karşın ağaçlar büyüdükçe bitki çeşitliliğinin azaldığını tespit ettiklerini anlatan Ambarlı, büyük çam ve sedir ağaçlarının oluşturduğu yoğun gölgeli alanların, açık alanlara uyum sağlamış bozkır bitkilerinin yaşamasını zorlaştırdığını aktardı.

Dikilen ağaç türünün de dikkatli seçilmesi lazım

Ağaç türünün de biyoçeşitliliği etkileyen önemli bir faktör olduğunu tespit ettiklerini belirten Ambarlı, Özellikle çam ağaçlandırmalarının altında kuş ve bitki çeşitliliği daha düşük ama ağaçlandırma bademlerle, mahleplerle çeşitlendirilirse çeşitlilik o kadar olumsuz etkilenmiyor. Demek ki dikilen ağaç türünün de dikkatli seçilmesi lazım. diye konuştu.

Kelebekler üzerinde de olumsuz sonuçlar gözlendiğini ancak bunun bitkilere kıyasla daha sınırlı olduğunu anlatan Ambarlı, şöyle devam etti:

Özellikle koyu renkli kelebeklerin yaz sıcaklarında ağaçların gölgesini tercih ettiğini, o yüzden kelebek sayısının ağaç varlığından olumlu etkilenebildiğini bulduk ama kelebeklerin kullandığı nektar bitkisi ya da tırtıl bitkisi gibi bitkilerin sayısı azaldıkça kelebekler de onları takip ederek azalıyor. Yani besin zincirinde bir öğe azaldığı zaman ondan beslenen diğer öğe de azalıyor.

Kuşlarda ise ağaçların avcı türlere tünek, bazı kuşlara da yuvalama ortamı sağlaması nedeniyle tür sayısında artış görüldüğünü dile getiren Ambarlı, geniş açık habitatlara ihtiyaç duyan bozkır ve çayır kuşlarının ise bölgeden uzaklaştığını kaydetti.

Ambarlı, bu nedenle yoğun ağaçlandırma yerine ağaçlandırılmış sahalarla geniş açık bozkırların bir arada bulunduğu peyzajın daha uygun olabileceğini ifade etti.

Bir bozkır alanı görüldüğü zaman ilk refleks ağaçlandırma olmamalı

Anadolu'nun Biyoçeşitlilik açısından özel bir konuma sahip olduğuna işaret eden Ambarlı, bozkırların yaz aylarında kuruyup boz görünmesinin canlı çeşitliliğinden yoksun olduğu anlamına gelmediğini vurguladı.

Bozkırları, Yakından bakıldığında içi kelebekler, böcekler, bitkilerle dolu, rengarenk bir ekosistem şeklinde tanımlayan Ambarlı, ağaçlandırmayla birlikte bitki türlerindeki azalmanın Anadolu'nun biyoçeşitliliği açısından olumsuz olduğunu vurguladı.

Ambarlı, Özellikle nadir ve bozkırlara bağlı türlerin bulunduğu yerlerde ağaçlandırmadan kaçınılmalı. Bir bozkır alan görüldüğü zaman ilk refleks ağaçlandırma olmamalı. diye konuştu.

Ağaçlandırmada ekolojik planlama vurgusu

Ekolojik restorasyon amacıyla ağaçlandırma yapılacaksa bölgeye yakın doğal ormanlardaki türlere benzer, özellikle geniş yapraklı türlerin kullanılmasını, seyrek dikim yapılmasını ve geniş bozkır alanlarının ağaçlandırılmadan bırakılmasını tavsiye eden Ambarlı, küçük tepeler ve kayalıklar gibi mikrohabitatların korunmasının da önemli olduğunu dile getirdi.

Tahrip olmuş bozkır alanlarda otlatmanın düzenlenmesi, toprak koşullarının iyileştirilmesi ve yok olmuş bitki türlerinin tohumlarla yeniden alana kazandırılmasını öneren Ambarlı, sözlerini şöyle tamamladı:

Kurak alanların biyoçeşitliliğini korumada ağaçlandırma her zaman en uygun çözüm değildir. Kuraklığın arttığı bölgelerde ağaçlandırma yapmak iklim değişikliğiyle mücadelede her zaman olumlu sonuç vermeyebilir. Çalışmaların, ekolojik etkiler ve ağaçların yaşayabilme başarısı dikkate alınarak planlanması gerekiyor.