Çad Gölü küçülmenin ardından yeni tehditlerle mücadele ediyor

Abuja Haberleri — ADAM ABU BASHAL - Afrika'nın en önemli su kaynaklarından biri olan Çad Gölü'nde onlarca yıldır devam eden küçülme, sadece çevresel bir sorun olmaktan çıkıp Sahel bölgesindeki çölleşme, gıda güvensizliği ve zorunlu göçün başlıca nedenlerinden de biri haline geldi.

Her yıl 17 Haziran'da kutlanan Dünya Çölleşme ve Kuraklıkla Mücadele Günü, Sahel kuşağının kalbinde yer alan Çad Gölü'nün geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Bir dönem yaklaşık 25 bin kilometrekarelik yüzölçümüyle dünyanın en büyük göllerinden biri kabul edilen Çad Gölü, 1970 ve 1980'li yıllarda yaşanan şiddetli kuraklıkların ardından alanının büyük bölümünü kaybetti.

Uzun yıllar boyunca gölün yüzde 90'dan fazlasının yok olduğu yönündeki değerlendirmeler, uluslararası kamuoyunda geniş yankı buldu. Ancak son yıllarda yapılan uydu gözlemleri ve bilimsel çalışmalar, gölün tamamen kaybolma sürecinde olmadığını, mevsimsel yağışlar ve sulak alanların genişlemesiyle belirli ölçüde toparlanma gösterdiğini ortaya koyuyor.

Güncel verilere göre açık su yüzeyi ve su altında kalan bitki örtüsüyle birlikte gölün kapladığı alan mevsimlere bağlı olarak yaklaşık 14 bin-24 bin 500 kilometrekare arasında değişiyor.

Uzmanlar buna rağmen söz konusu genişlemenin göldeki sorunların çözüldüğü anlamına gelmediğini vurguluyor.

Çad, Nijerya, Kamerun ve Nijer arasında yer alan havzada yaşayan yaklaşık 30 milyon kişi halen iklim değişikliği, düzensiz yağışlar, kuraklık, taşkınlar ve güvenlik sorunlarının etkileriyle karşı karşıya bulunuyor.

Dünyanın en büyük göllerinden biri kabul edilen ve Afrika'nın en önemli temiz su kaynaklarından Çad Gölü çevresinde yaşayanlar hem küresel ısınmanın kurbanı olurken hem de göl etrafındaki terör örgütlerinin tehdidi altında yaşıyor.

- Kuraklık kadar taşkınlar da tehdit oluşturuyor

Çad Gölü, Sahra Çölü ile tropikal Afrika arasında geçiş kuşağı niteliğindeki Sahel bölgesinde bulunuyor.

Dışarıya akışı olmayan sığ yapısı nedeniyle göl, iklim değişikliğine karşı dünyanın en hassas su ekosistemlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Son 60 yılda bölgede sıcaklıkların yaklaşık 2 derece artması, yağış düzenlerinin değişmesi ve gölü besleyen nehirlerden yoğun su çekilmesi göldeki dönüşümün başlıca nedenleri arasında yer alıyor.

Gölün ortalama derinliğinin birçok bölgede 7 metreyi geçmemesi ise su seviyesindeki küçük değişimlerin bile geniş alanlarda büyük sonuçlar doğurmasına neden oluyor.

- Milyonlarca kişinin geçim kaynağı

Çad Gölü Havzası, Afrika'nın en önemli balıkçılık, tarım ve hayvancılık merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Nijerya'nın kuzeydoğusundan Çad'ın batısına kadar uzanan bölgede milyonlarca kişi doğrudan gölden elde edilen su kaynaklarına bağımlı yaşıyor.

Ancak göldeki çevresel değişimlerin etkisiyle balık üretiminin son yıllarda önemli ölçüde gerilediği belirtiliyor.

Kuruyan otlaklar ve düzensiz yağışlar nedeniyle hayvancılıkla uğraşan topluluklar giderek daha uzak bölgelere göç etmek zorunda kalıyor.

Bu durum, geçim kaynaklarının zayıflamasına, yoksulluğun artmasına ve bölgedeki toplumsal kırılganlığın derinleşmesine yol açıyor.

- Güvenlik sorunlarıyla iç içe geçmiş çevre krizi

Çad Gölü'ndeki çevresel baskılar yalnızca ekonomik sonuçlar doğurmuyor.

Bölge, son 15 yıldır Boko Haram ve DEAŞ'ın Batı Afrika kolu ISWAP gibi terör örgütlerin faaliyet gösterdiği alanlardan biri olarak öne çıkıyor.

Uzmanlar, çevresel bozulma ile güvenlik sorunları arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmanın mümkün olmadığını ancak doğal kaynaklar üzerindeki baskının mevcut sosyal ve ekonomik sorunları ağırlaştırdığını belirtiyor.

Tarım arazileri ve su kaynakları üzerindeki rekabetin artması da zaman zaman yerel topluluklar arasında gerilimlere yol açabiliyor.

- Bölgesel işbirliği güçlendiriliyor

Bölge ülkeleri ve uluslararası kuruluşlar son dönemde Çad Gölü'nün sürdürülebilir yönetimine yönelik çalışmalarını artırdı.

Avrupa Birliği ve Almanya tarafından finanse edilen 11,25 milyon avroluk yeni bölgesel su yönetimi programı da bu kapsamda hayata geçirildi.

Program kapsamında su yönetiminin iyileştirilmesi, hidrolojik izleme sistemlerinin geliştirilmesi, iklim direncinin artırılması ve sınır aşan su kaynakları konusunda işbirliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor.

Uzmanlara göre Çad Gölü'nün geleceği yalnızca çevresel bir mesele değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma, gıda güvenliği ve istikrar açısından da belirleyici önem taşıyor.