Enerji tüketimini ve emisyonları azaltacak yerel planlar 81 ilde uygulanacak

Ekonomi Haberleri : HANDAN KAZANCI - Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, her ilin iklim riskleri ve sera gazı emisyonları belirlenerek enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve düşük karbonlu ulaşım başta olmak üzere yerel düzeyde uygulanacak projeler hazırlanacak.

AA muhabirinin İklim Değişikliği Başkanlığından edindiği bilgiye göre, bu alanda yapılan yeni düzenlemeyle iklim değişikliğiyle mücadelenin yerel düzeyde daha planlı, ölçülebilir ve uygulanabilir hale getirilmesi amaçlanıyor.

Bu kapsamda İklim Kanunu uyarınca hazırlanan ve 4 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik önemli bir yol haritası olarak öne çıkıyor.

Bugüne kadar belediyeler tarafından farklı yöntemlerle hazırlanan yerel iklim planları, yeni düzenlemeyle tüm illeri kapsayan ortak sistem altında ele alınacak. Her il, kendi iklim risklerini ve sera gazı emisyonlarını tespit ederek azaltım hedeflerini ve hayata geçirilecek eylemleri belirleyecek.

Böylece iklim politikaları yalnızca çevre birimlerinin çalışma alanı olmaktan çıkarılarak enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehircilik ve yatırım politikalarına entegre edilecek. Yerel düzeyde enerji dönüşümünü hızlandıran, kurumlar arası işbirliğini güçlendiren ve sonuçları düzenli olarak takip edilen bir yapı kurulması hedefleniyor.

Buna göre, il bazında hazırlanacak sera gazı envanterleriyle emisyonların hangi sektör ve faaliyetlerden kaynaklandığı belirlenecek. Binalar, ulaşım, sanayi, atık ve diğer sektörlerin enerji tüketimleri ayrı ayrı değerlendirilerek enerji verimliliği yatırımlarına ihtiyaç duyulan alanlar, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılabileceği bölgeler ve en yüksek emisyon azaltımı sağlayacak projeler tespit edilecek.

Belediye binalarında enerji verimliliği, çatı üstü güneş enerjisi sistemleri (GES), elektrikli belediye araçları, toplu taşıma yatırımları ve atıktan enerji üretimi gibi projelerin sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı ölçülebilecek.

Yerel planlarla Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki hedeflerinin somut yatırımlara ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi, böylece 2053 net sıfır emisyon hedefine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Yerel yönetimlerin süreci sağlıklı yürütebilmesi için İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarının (YİDEP) hazırlanması, uygulanması ve izlenmesine ilişkin teknik kılavuzlar hazırlanarak güncel tutulacak. Ayrıca sera gazı envanteri, iklim risk değerlendirmesi, izleme ve değerlendirme ile iklim finansmanı konularında teknik destek sağlanacak.

Süreç kapsamında kurulacak internet tabanlı E-YİDEP sistemine belediyeler ve ilgili kurumlar tarafından veri girilecek, planların uygulanma durumu ve sonuçları düzenli olarak izlenecek. Planlar ve elde edilen sonuçlar ise İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak.

Ayrıca karar vericiler için emisyon senaryoları, iklim riskleri ve maliyet-etkin eylemlere yönelik karar destek araçları geliştirilecek. Belediye personeline Eğitim ve teknik destek verilerek yerel yönetimlerin kurumsal kapasitesi güçlendirilecek.

Tahmini bütçeler ve olası finansman kaynakları planlama aşamasında belirlenecek

Yönetmelikle her iklim eyleminin tahmini bütçesi ve olası finansman kaynakları planlama aşamasında belirlenecek. Böylece çatı GES, enerji verimliliği, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı çalışmaları, maliyeti, uygulama takvimi, sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı belirlenmiş yatırım projelerine dönüştürülecek.

Yönetmelik doğrudan yeni bir finansman fonu oluşturmasa da belediyelerin ulusal destek programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programlarına sunabileceği teknik açıdan güçlü proje portföyleri hazırlamasına katkı sağlayacak.

Gelecek dönemde ulusal ve uluslararası kaynakların YİDEP öncelikleriyle uyumlu projelere yönlendirilmesi ve belediyelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.

Yönetmeliğe göre, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları 31 Aralık 2026’ya kadar valilerin başkanlığında belediyeler, kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları ve diğer ilgili paydaşların katılımıyla oluşturulacak.

İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları, 2028-2032 dönemini kapsayacak ve 31 Aralık 2027’ye kadar kurullar tarafından karara bağlanacak. Bu kapsamda 2026'da kurumsal yapılanma tamamlanarak ekipler oluşturulacak ve veri hazırlıkları yapılacak. 2027'de ise sera gazı envanterleri ve iklim risk değerlendirmeleri hazırlanarak hedefler, eylemler, sorumlu kurumlar, bütçeler ve finansman kaynakları belirlenecek.

Karara bağlanan planlar E-YİDEP sistemine aktarılacak, İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak ve 5 yılda bir güncellenecek.

Enerji dönüşümündeki ilerleme takip edilecek

YİDEP’lerin uygulama sonuçları her yıl düzenli olarak izlenecek. Belediyeler, bir önceki yıl hayata geçirilen eylemleri ve elde edilen sonuçları her yıl 30 Haziran'a kadar E-YİDEP sistemine girecek. İl sera gazı envanterleri de yıllık olarak güncellenecek.

Enerji dönüşümündeki ilerleme; kurulan güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarı, belediye binalarındaki enerji tüketiminin azalması, elektrikli veya düşük emisyonlu araç sayısı, toplu taşıma kullanım oranı, yıllık enerji tasarrufu, azaltılan sera gazı emisyonu ve yatırımların gerçekleşme ve geri dönüş durumu gibi göstergeler üzerinden takip edilecek.

İzleme sonuçları, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından her yıl değerlendirilecek. Gecikme veya hedeflerden sapma tespit edilmesi halinde sorumlu kurumlar gerekli önlemleri almaları için yönlendirilecek ve sonraki dönem planlarına ilişkin tavsiyeler hazırlanacak. Yıllık değerlendirme raporları ise 31 Ekim’e kadar sisteme girilerek kamuoyuyla paylaşılacak.