Ekonomi Haberleri — DUYGU ALHAN - Hürmüz Boğazı'ndaki durum nedeniyle Basra Körfezi'nden Çin'e ham petrol taşıma maliyetlerinin 5 katına çıkması, bölge petrolünün Asya pazarındaki rekabet gücünü aşındırarak satıcılar üzerindeki indirim baskısını artırıyor.
AA muhabirinin deniz taşımacılığı veri kuruluşu Baltic Exchange'in verilerinden derlediği bilgiye göre, Basra Körfezi'nden Çin'e uzanan TD3C rotasında çok büyük ham petrol tankerleri için ton başına navlun bedeli ABD-İran Savaşı'nın başlamasından önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta 45,42 dolar seviyesindeyken, eylülü 229,76 dolardan kapattı.
Söz konusu rotada taşıma maliyeti savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 406 artarak 5 katına çıktı.
Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yüzde 80'inin Asya'ya sevk edilmesi ve Çin'in dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olması, TD3C rotasındaki navlun artışını Basra Körfezi petrollerinin Asya pazarındaki rekabet gücü açısından önemli hale getiriyor.
Tanker piyasasındaki bu görünüm, küresel petrol piyasasında fiziki arz miktarının yanı sıra petrolün üretim merkezlerinden tüketici ülkelere hangi maliyetle ulaştırıldığının önemini de gözler önüne seriyor.
Hürmüz geçişinde maliyet farkı yüzde 64
Navlun bedellerindeki artış Hürmüz Boğazı'ndan geçiş gerektirmeyen rotalara da sirayet etti.
Umman Körfezi'nden Çin'e uzanan TD34 rotasında ton başına navlun, göstergenin yayımlanmaya başladığı 26 Mart'taki 36,78 dolardan eylül sonunda 140,02 dolara çıkarak yaklaşık 3,8 katına ulaştı.
Eylül sonunda Hürmüz Boğazı'ndan geçen TD3C rotasındaki taşıma maliyeti, Boğaz'dan geçiş gerektirmeyen TD34 rotasına göre yaklaşık yüzde 64 daha yüksek.
Rekor navlun Suudi petrolünün Asya’daki fiyat avantajını eritiyor
Rekor seviyelere yükselen navlun maliyetlerinin etkisi tanker piyasasıyla sınırlı kalmadı ve Suudi petrolünün Asya pazarındaki rekabet gücüne de yansıdı.
Bu nedenle Suudi Arabistan, kasım ayı resmi satış fiyatlarında beklenmedik şekilde indirime giderek Arab Light petrolünün fiyatını bir önceki aya göre varil başına 3 dolar düşürdü ve Umman/Dubai gösterge fiyatının 5 dolar altına çekti. Böylece, söz konusu petrol türündeki iskonto, Haziran 2020'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Ayrıca, Suudi Arabistan'ın ulusal petrol şirketi Saudi Aramco'nun Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalar nedeniyle yükselen navlun maliyetlerini telafi etmek ve Asya pazarındaki payını korumak amacıyla Umman açıklarından yüklenen bazı ham petrol kargolarında varil başına yaklaşık 9 dolara kadar indirim seçeneğini değerlendirdiği belirtildi.
Fiyatlamadaki bu adımlar, üreticilerin yüksek navlunların yarattığı rekabet dezavantajını telafi ederek Asya pazarındaki paylarını koruma çabasını ortaya koydu.
Jeopolitik gerilimin maliyeti navlunlara yansıyor
Uluslararası veri şirketi Primary Vision Network Enerji ve Ekonomi Analisti Osama Rizvi, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep gibi kritik geçiş noktalarındaki aksamaların tankerleri daha uzun alternatif rotalara yönelttiğini ve bunun navlun maliyetlerini artırdığını söyledi.
Rizvi, tanker filosunun yaşlanması, yeni gemi inşasının sınırlı kalması ve gölge filoda faaliyet gösteren gemilerin geleneksel piyasada kullanılamamasının da kullanılabilir tanker sayısını azalttığını belirterek, "Navlun fiyatlarındaki artışı yönlendiren temel unsur, jeopolitiğin maliyeti. Kriz devam eder ve navlun fiyatları yüksek seyrini sürdürürse, navlun maliyetleri uzun vadede petrol fiyatlarını belirleyen unsurlardan biri haline gelecek. Bu durum yalnızca petrolü değil, deniz yoluyla taşınan diğer emtiaları da etkileyecek." dedi.
Orta Doğu petrolünde indirim baskısı artıyor
İsviçre merkezli veri sağlayıcısı Sparta'nın navlun uzmanı Michael Ryan da yüksek navlunların Basra Körfezi petrollerinin Asya'daki rekabet gücünü etkileyecek seviyeye ulaştığını dile getirdi.
Ryan, mevcut navlun seviyelerinin ham petrolün Asya'ya teslim maliyetini önemli ölçüde artırdığını belirterek, "Yüksek navlun, Basra Körfezi'ndeki satıcıların FOB (gemiye teslim) fiyatlarında indirime gitmemesi halinde bazı petrol türlerinin Asya pazarındaki rekabet gücünü kaybetmesine yol açabilir." değerlendirmesinde bulundu.
Yüksek navlunların Asyalı alıcıları Atlantik Havzası'ndan gelen ham petrol türlerine yöneltebileceğini belirten Ryan, ayrıca bu durumun Basra Körfezi'ndeki satıcıları ham petrol satış fiyatlarında indirime zorlayabileceğini söyledi.
Ryan, yüksek navlun maliyetlerinin ham petrol gösterge fiyatlarını da etkileyebileceğini ancak bu etkinin doğrudan Brent fiyatı üzerinden görülmeyeceğini ifade ederek, "Navlunun fiyatlara etkisi, petrol türleri arasındaki fiyat farkları ile Brent ve Dubai petrol fiyatları arasındaki ilişkiyi yansıtan EFS üzerinden görülebilir." dedi.
