
Ankara Haberleri - İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı tarafından hazırlanan Hukuk İzleme Raporu 2025, 18 Kasım 2026 tarihinde Ankara'daki The Ankara Hotel'de düzenlenen toplantıyla kamuoyuna tanıtıldı.
Av. Ahmet Sait Öner, Doç. Dr. Muhammed Göçgün ve Dr. Talha Erdoğmuş editörlüğünde hazırlanan çalışma, 2019 yılından bu yana yayımlanan hukuk izleme raporları serisinin yedinci halkasını oluşturuyor. Toplumsal Düşünce ve Araştırmalar Merkezi (TODAM) tarafından yürütülen araştırmada Adalet Bakanlığı, Anayasa Mahkemesi (AYM), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Avrupa Adaletin Etkinliği Komisyonu (CEPEJ) verilerinden yararlanıldı.
Yargı bürokrasisi, yüksek yargı, insan hakları, ceza ve hukuk yargısı, idari yargı ile alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerini kapsayan raporda bu yıl ayrıca yeni nesil suç örgütleri ve örgütlü suçların değişen yapısı incelendi.
Tanıtım toplantısında yargı sisteminin farklı alanları değerlendirildi
Program, İLKE Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Ahmet Sait Öner'in açılış konuşmasıyla başladı.
Öner'in moderatörlüğünü üstlendiği ilk oturumda Dr. Öğr. Üyesi Yakup Levent Korkut yargı teşkilatı ve yüksek yargıya, Doç. Dr. Ahmet Cahit İyilikli hukuk yargısına, Prof. Dr. Muhammed Fatih Uşan ise alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine ilişkin değerlendirmelerini paylaştı.
Dr. Talha Erdoğmuş'un yönettiği ikinci oturumda ise ceza yargısı ve Türkiye'deki örgütlü suçlar gündeme geldi. Doç. Dr. Kerim Çakır ceza yargısına ilişkin verileri aktarırken Doç. Dr. Selman Dursun yeni nesil suç örgütlerinin çalışma yöntemlerini değerlendirdi.
İstinaf mahkemelerinde dosya yükü dört katı aştı
Raporun öne çıkan bulgularından biri, yargı sistemindeki iş yükünün ilk derece mahkemelerinden istinaf aşamasına doğru kayması oldu.
Bölge adliye mahkemelerinin ceza dairelerinde bulunan dosya sayısı 2017 yılında 318 bin 68 seviyesindeyken 2025 yılında 1 milyon 404 bin 880'e yükseldi. Böylece sekiz yıllık dönemde dosya sayısında yüzde 341,7 artış kaydedildi.
Hukuk dairelerinde de benzer bir tablo ortaya çıktı. Aynı dönemde bu dairelerin dosya sayısı yüzde 314,9 arttı. Rapora göre istinaf mahkemelerinde büyüyen dosya stoku, yargılamaların tamamlanma sürelerini de olumsuz etkiliyor.
Hâkim ve savcı başına düşen dosya sayısı dikkat çekti
Türkiye'de 100 bin kişiye düşen hâkim sayısı 21,3 ile Avrupa ortalaması olan 21,9'a yaklaşırken savcı sayısı 9,9 ile Avrupa ortalaması 12,2'nin altında kaldı.
Adalet Bakanlığının 2024 verilerine göre hâkim başına 875, savcı başına ise 1.703 dosya düşüyor.
Yargının mali kaynakları bakımından da Avrupa ile Türkiye arasında belirgin bir fark bulunuyor. Kişi başına yaklaşık 16 euro olan adalet harcaması, Avrupa ortalamasında 85,4 euro seviyesinde.
Raporda, hâkim ve savcıların artan iş yükünün yanı sıra yargı hizmetlerinin niteliğini etkileyen personel, bütçe ve uzmanlaşma sorunlarına da dikkat çekiliyor.
AYM'ye bireysel başvurular 64 bin 321'e geriledi
Anayasa Mahkemesine 2025 yılında yapılan bireysel başvuru sayısı 64 bin 321 olarak kaydedildi. Bu rakam, 2024 yılındaki 70 bin 699 başvuruya kıyasla yaklaşık yüzde 9'luk düşüşe karşılık geliyor.
Raporda, makul sürede yargılanma hakkına ilişkin şikâyetlerin öncelikle Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonuna yönlendirilmesini sağlayan yasal düzenlemenin etkisi ayrıca değerlendirildi.
AYM'nin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin karar sayısı 2022'de 31 bin 801, 2023'te 7 bin 174 iken 2024 ve 2025 yıllarında sıfıra indi.
Çalışmada bu gelişme, yargı sistemindeki belirli sorunların veriye ve etki analizine dayalı düzenlemelerle azaltılabileceğinin örneklerinden biri olarak gösterildi.
Hukuk davalarında sonuçlanma oranı yükseldi, yargılama süreleri uzadı
Hukuk yargısında 2025 yılı dosya temizleme oranı yüzde 99,9'a ulaştı. Ancak bu iyileşmeye rağmen ilk derece mahkemelerinde ortalama görülme süresi 231 günden 243 güne çıktı.
Uzama özellikle iş ve asliye hukuk mahkemelerinde belirginleşti. İş mahkemelerinde ortalama görülme süresi 441 günden 505 güne, asliye hukuk mahkemelerinde ise 325 günden 374 güne yükseldi.
Asliye ticaret ve icra hukuk mahkemelerinde ise ortalama sürelerde düşüş kaydedildi.
Bölge adliye mahkemelerinin hukuk dairelerinde dosyaların yarıdan fazlasının sonraki yıla devretmesi, ilk derece mahkemelerindeki iyileşmenin yargılamaların tamamına aynı ölçüde yansımadığını gösterdi.
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculukla anlaşma oranı yüzde 23,9'a düştü
Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden arabuluculuk, 2025 yılında toplam 1 milyon 908 bin 289 dosyaya ulaştı.
Bu dosyaların 1 milyon 893 bin 813'ünde müzakereler tamamlandı. Tamamlanan müzakerelerin yüzde 54'ü anlaşmayla sonuçlandı. Genel anlaşma oranı 2023 yılında yüzde 67 düzeyindeydi.
İş uyuşmazlıklarında anlaşma oranı yüzde 73 olarak gerçekleşirken ticari uyuşmazlıklarda çok daha farklı bir tablo ortaya çıktı.
2019 yılında yüzde 55,5 olan ticari uyuşmazlıklardaki anlaşma oranı 2025 yılında yüzde 23,9'a geriledi. Aynı dönemde ticari arabuluculuk dosyalarının sayısı 156 bin 524'ten 256 bin 710'a yükseldi.
Rapor, arabuluculuk ve uzlaştırma süreçlerinin ardından tarafların dava açıp açmadığına ilişkin yeterli istatistik bulunmamasını da önemli bir veri eksikliği olarak değerlendiriyor.
Ceza mahkemelerinde 1,56 milyon dosya devretti
Ceza yargısında yeni açılan dosyaların sayısı 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 8,1 azalmasına rağmen mahkemelerin toplam iş yükü yüksek seyrini korudu.
Rapora göre bozularak yeniden gelen dosyalarda yaklaşık yüzde 20 artış yaşanırken ilk derece ceza mahkemelerinde 1,56 milyon dosya sonraki yıla devretti.
Ağır ceza mahkemelerinin yeni açılan ceza dosyaları içerisindeki payı da yükseliş gösterdi. Bu oran 2016 yılında yüzde 7,3 iken 2025 yılında yüzde 14,4'e çıktı.
Cumhuriyet başsavcılıklarında ise 6 milyondan fazla dosyanın sonraki yıla devretmesi, soruşturma aşamasındaki iş yükünün de boyutunu ortaya koydu.
Dolandırıcılık dosyaları dokuz yılda 5,4 kat arttı
Ceza yargısına ilişkin veriler, suç türlerinin dağılımında da önemli değişimler yaşandığını gösterdi.
2016 yılıyla karşılaştırıldığında dolandırıcılık suçuna ilişkin ceza mahkemelerinde yıl içinde açılan dosyaların sayısı 2025 yılında 5,4 katına ulaştı. Dolandırıcılık dosyaları 199 bin 51'e yükselirken hırsızlık dosyaları 99 bin 974'te kaldı.
Uyuşturucu imal ve ticareti suçlarına ilişkin dosyalar da aynı dönemde yaklaşık üç kat arttı. Hırsızlık dosyalarının sayısı ise 2016 yılındaki seviyesine geriledi.
Suç gelirlerini aklama suçuna ilişkin yeni gelen işlerdeki suç sayısı 2021 yılında 1.524 iken 2025 yılında 18 bin 301'e yükseldi.
Raporda, bu artışın doğrudan belirli suç örgütleriyle ilişkilendirilebilmesi için mevcut istatistiklerin yeterli olmadığı da vurgulanıyor.
Yeni nesil suç örgütleri sosyal medya ve oyun platformlarını kullanıyor
Hukuk İzleme Raporu 2025'in özel tema bölümünde, örgütlü suçların geleneksel yapılanmalardan farklılaşan yeni biçimleri incelendi.
Rapora göre merkezi liderlik ve katı hiyerarşi üzerine kurulu geleneksel suç örgütlerinin yerini giderek daha esnek, yatay ve dijital ağlarla birbirine bağlanan yapılar alıyor.
Bu değişimin dikkat çeken örneklerinden biri, raporda "hizmet olarak şiddet" şeklinde tanımlanan model.
Söz konusu yapılanmada yurt dışındaki azmettiriciler, sosyal medya ve çevrim içi oyun platformları üzerinden yeni failler bulabiliyor. Organizasyon içerisinde eleman temini, lojistik destek, finansman ve şiddet eylemlerinin gerçekleştirilmesi gibi görevler farklı kişiler arasında paylaştırılıyor.
Özellikle çocuk ve gençlerin hedef alındığı bu süreçte sosyal medyada sergilenen lüks yaşam görüntüleri ve kolay kazanç vaatleri ilk temas noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Başlangıçta kuryelik gibi görece basit görevler üstlenen gençlerin, zamanla daha ağır suçlara yönlendirilebildiği belirtiliyor.
Örgütlü suçlarla mücadelede mevzuat ve finansal takip önerisi
Raporda suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçuna ilişkin yargı kararları da değerlendirildi.
Bu kapsamda karara bağlanan sanıklar arasında mahkûmiyet oranının 2023 yılında yüzde 12,5 iken 2025 yılında yüzde 7,6'ya gerilediği belirtildi.
Çalışmada, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı verdiği örgüt adına suç işleme fiilinin belirlilik ilkesine uygun biçimde yeniden düzenlenmesi önerildi.
Ayrıca yeni nesil suç örgütleriyle mücadelede yalnızca eylemi gerçekleştiren kişilere odaklanılmaması, suç gelirlerinin, finansman kanallarının ve ödeme ağlarının da soruşturma kapsamına alınması gerektiği vurgulandı.
İLKE Vakfının Hukuk İzleme Raporu 2025 çalışması, Türkiye'deki yargı sisteminin mevcut kapasitesini ve yapısal sorunlarını istatistiklerle ortaya koyarken dijitalleşen suç örgütleriyle mücadelede yeni hukuki ve kurumsal düzenlemelere duyulan ihtiyaca da dikkat çekiyor.




