YÖK'ten Enstitü Sosyal'in yükseköğretim raporuna ilişkin değerlendirme

İstanbul Haberleri — Yükseköğretim Kurulu (YÖK), Enstitü Sosyal tarafından hazırlanan Türkiye'de Yükseköğretim Sisteminin Mevcut Durumu, Yapısal Sorunlar ve Politika Önerileri raporunun, temel yapısal sorunları analiz ederek yükseköğretimin geleceğine yönelik stratejik dönüşüm alanlarını ortaya koyduğunu bildirdi.

YÖK'ten Enstitü Sosyal'in raporuna ilişkin yapılan açıklamada, Türkiye'de yükseköğretim sisteminin son 20 yılda Cumhuriyet tarihinin en önemli büyüme ve yaygınlaşma dönemlerinden birini yaşadığı belirtildi.

Üniversite, öğrenci ve akademisyen sayılarındaki artışın yükseköğretimi ülkenin beşeri sermaye kapasitesini geliştiren stratejik bir alan haline getirdiği kaydedilen açıklamada, niceliksel büyümenin sürdürülebilir bilimsel, toplumsal ve ekonomik katma değere dönüşebilmesi için sistemin kalite, verimlilik ve uluslararası rekabet gücü açısından yeniden değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

Dijitalleşme, yapay zeka, demografik dönüşüm ve bilgi ekonomisindeki değişimlerin yükseköğretimde yeni bir reform gündemini zorunlu kıldığına işaret edilen açıklamada, Enstitü Sosyal tarafından hazırlanan raporun sistemin temel yapısal sorunlarını analiz ettiği ve geleceğe yönelik stratejik dönüşüm alanlarını ortaya koyduğu değerlendirmesi yapıldı.

Açıklamada, raporun bulgularının Türkiye'nin yükseköğretimde kalite, araştırma kapasitesi, yönetişim etkinliği ve uluslararasılaşma alanlarında bütüncül bir reform sürecine ihtiyaç duyduğunu gösterdiği, yükseköğretimde yeni bir kalite ekosistemi inşa edilmesi ve küresel rekabet gücünün artırılması için öncelikli politika alanlarına işaret ettiği kaydedildi.

Raporda önerilen reform alanları açıklamada, şu başlıklar altında özetlendi:

Yeni Yükseköğretim Kanunu ve Yönetişim Reformu, Misyon Farklılaşmasına Dayalı Üniversite Sistemi, Yetkinlik Temelli Eğitim Modeline Geçiş, Akademik İnsan Kaynağı Reformu, Performans ve Etki Temelli Finansman Modeli, Araştırma ve Yenilikçilik Dönüşümü, Yapay Zeka Çağına Uyumlu Yükseköğretim, Uluslararasılaşma ve Küresel Rekabet Reformu, Veri Temelli Planlama ve Kalite Güvencesi Sistemi.

Açıklamada, rapordaki Yükseköğretim Kanunu'nun sadeleştirilmesi ve güncellenmesi, YÖK'ün kurumsal temsiliyetin artırıldığı düzenleyici ve koordinasyon odaklı bir yapıya dönüştürülmesi, üniversitelere daha fazla kurumsal özerklik verilmesi ve hesap verebilirliğin sağlanması, üniversite yönetimlerinde ve rektörlük pozisyonlarında objektif göstergelere dayalı farklı alanlardan profesyonellerin görev alabilmesi yönündeki öneriler aktarıldı.

Raporun diğer reform önerilerinden bazılarına da açıklamada, şöyle yer verildi:

Süre ve diploma merkezli sistem yerine öğrenme çıktıları ve yetkinlik odaklı yapı kurulmalıdır. Lisans eğitiminin süresi için üniversitelere özerklik tanınarak 180 AKTS’nin uygulanmasına imkan sunulmalı. Eğitim ile deneyimi bir araya getirebilecek bölümlerde 2+1 yıllık (6 dönem) eğitim süresi geçerli olabilmelidir. Mikro yeterlilikler ve modüler öğrenme modelleri yaygınlaştırılmalıdır.

Profesörlük ve doçentlik süreçlerinde zaman değil bilimsel katkı esas alınmalıdır. Eğitim, araştırma ve uygulama odaklı farklı akademik kariyer yolları geliştirilmelidir. Doktora eğitimi akademik insan kaynağının kalite filtresi olarak yapılandırılmalıdır. Doktora sonrası araştırma pozisyonları artırılmalıdır.

Akademik dürüstlük ve değerlendirme sistemleri yeniden tasarlanmalıdır. Doçentlik ve yükseltme süreçlerinde sözlü değerlendirme ve araştırma portfolyosu uygulamaları geliştirilmeli ve bu konuda üniversitelerin ihtiyaçları gözetilmelidir. Yerli akademik veri ve yapay zeka altyapıları oluşturulmalıdır.