ABD'nin USMCA'yı yenilememe kararı yaklaşık 2 trilyon dolarlık ticaretin geleceğini gölgeliyor

Ekonomi Haberleri : DİLARA ZENGİN/SEVGİ CEREN GÖKKOYUN - ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması'nı (USMCA) mevcut haliyle yenilemeyi reddetmesi, Kuzey Amerika genelinde yaklaşık 2 trilyon dolarlık ticaretin geleceğine dair belirsizlikleri artırdı.

Trump'ın ilk başkanlık dönemi olan 2020 yılında yürürlüğe giren ve o dönem tarihin en adil ve en dengeli ticaret anlaşması olarak nitelendirdiği USMCA, ikinci başkanlık döneminde sert eleştirilerinin hedefi haline gelmişti.

Washington, Meksika ve Ottawa hattında son dönemde yürütülen görüşme trafiği artarken, anlaşmanın geleceğine yönelik uzun süredir beklenen karar, ortak gözden geçirme süreci için belirlenen son gün olan 1 Temmuz'da netleşti.

ABD Ticaret Temsilcisi (USTR) Jamieson Greer, Meksika Ekonomi Bakanı Marcelo Ebrard ve Kanada Ticaret Bakanı Dominic LeBlanc dün ortak gözden geçirme sürecinin son gününde çevrim içi toplantıda bir araya geldi.

Toplantının ardından Greer tarafından yapılan resmi açıklamayla, ABD'nin anlaşmayı mevcut haliyle yenilemeyi kabul etmediği kesinleşti.

Anlaşma yenilenmese de müzakerelere kapı açıldı

ABD Ticaret Temsilcisi Greer, yaptığı yazılı açıklamada, anlaşmanın 1 Temmuz'da ortak bir gözden geçirme yapılmasını gerektirdiğini anımsatarak, ABD, Meksika ve Kanada temsilcilerinin anlaşmanın işleyişini görüşmek üzere çevrim içi toplantı gerçekleştirdiğini aktardı.

Greer, ABD, USMCA'nın mevcut haliyle yenilenmesini kabul etmemiştir. Sonuç olarak USMCA yenilenmemiştir. ifadelerini kullandı.

ABD'nin anlaşmadaki eksiklikleri ve söz konusu ülkelerle olan ticaret açıklarını ele almak üzere Meksika ve Kanada ile temaslarını sürdüreceğini belirten Greer, sorunlar çözülene veya anlaşma sona erene kadar USMCA'nın yürürlükte kalmaya devam edeceğini kaydetti.

Greer, ortak gözden geçirme süreci kapsamındaki ikili müzakerelerin üçüncü turu için ABD'nin 20 Temmuz haftasında Meksika ile bir araya geleceğini bildirdi.

10 yıl daha yürürlükte kalacak ancak her yıl gözden geçirilecek

ABD yönetiminin bu kararı, hiçbir üye ülke anlaşmadan çekilmediği sürece USMCA'nın 10 yıl daha yürürlükte kalacağı anlamına geliyor. Ancak bu adımın, anlaşmanın kritik bölümlerinin yeniden müzakere edilmesine yol açabilecek yıllık gözden geçirme süreçlerini başlatacağı belirtiliyor.

Bu süre boyunca taraflar, yeni kurallar üzerinde mutabakata varmaya çalışacak. Anlaşmada herhangi bir revizyon yapılmadan 10 yıllık süre dolarsa, USMCA 1 Temmuz 2036 tarihinde resmen yürürlükten kalkacak.

Uzmanlar, alınan bu radikal kararın arka planında, ABD'nin komşularına verdiği ticaret açığının günden güne büyümesi ve Çin'in Meksika'yı bir arka kapı olarak kullanarak ABD gümrük vergilerini delme girişiminin yer aldığına dikkati çekiyor.

Trump yönetiminin Amerikan imalat sanayisindeki istihdamı korumak ve Çin menşeli girdilerin transit taşımacılıkla Kuzey Amerika pazarına sızmasını engellemek için anlaşmayı onaylamadığına işaret eden uzmanlar, ABD'nin bu hamleyle masada maksimum baskı unsuru oluşturmayı seçtiğini kaydediyor.

2020 yılında yürürlüğe girmişti

USMCA, temelde 1994 yılında yürürlüğe giren ve Kuzey Amerika'yı dünyanın en güçlü ekonomik bloklarından biri haline getiren Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'nın (NAFTA) modernize edilmiş devamı niteliğindeydi.

Trump'ın şimdiye kadarki en kötü ticaret anlaşması olarak nitelendirdiği NAFTA, ilk başkanlık dönemindeki yoğun baskıların ardından yeniden müzakere edilmiş ve yerini 2020 yılında yürürlüğe giren USMCA'ya bırakmıştı.

USMCA, otomotiv üretiminde daha fazla yerli parça zorunluluğu, işçi ücret standartları, dijital ticaret kuralları ve fikri mülkiyet korumaları gibi yeni nesil maddeleri beraberinde getirmişti.

Bugün 515 milyondan fazla nüfusa sahip ortak bir pazarı ve küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYH) yaklaşık yüzde 30'unu temsil eden anlaşma, Trump'ın ikinci başkanlık döneminde ise eleştirilerle karşılaşmıştı.

Anlaşma uyarınca üç üye ülkenin de USMCA'yı 16 yıl daha uzatmak isteyip istemediklerini bu süreçte yazılı olarak bildirmeleri gerekiyordu.

USMCA, ABD'nin yaklaşık 2 trilyon dolarlık ticaretini düzenliyor

ABD Ticaret Bakanlığı'nın 2025 yılı verileri, mevcut haliyle yenilenmeyen anlaşmanın kıta ekonomisi için ne denli devasa bir ticaret hacmini kontrol ettiğini ortaya koyuyor.

Buna göre, geçen yıl ABD'nin Kanada ve Meksika'ya gerçekleştirdiği toplam ihracat 817 milyar dolara yaklaşırken, bu iki ülkeden yapılan ithalat 1 trilyon 34 milyar dolar olarak kayıtlara geçti.

Böylelikle ABD, 190 milyar doları Meksika'ya karşı olmak üzere iki komşusuna toplamda 217,5 milyar dolarlık mal ve hizmet açığı verdi.

ABD'nin Kanada ve Meksika ile olan toplam dış ticaret hacmi ise 1 trilyon 851 milyar dolar olarak hesaplandı.

Masadaki temel sorunlar

ABD'li üst düzey bir yetkili düzenlediği telekonferansta basın mensuplarına, USMCA ile ilgili temel sorunun, ABD'nin Kanada ve Meksika ile olan ticaret açıklarından kaynaklandığını söyledi.

Müzakerelerin tıkanmasına yol açan diğer konular arasında da çeşitli temel kriz alanları bulunuyor.

ABD'nin gümrük avantajlarından yararlanabilmek için araçlardaki bölgesel parça oranının yüzde 75'ten yüzde 82'ye çıkarılmasını ve bunun yüzde 50'sinin doğrudan ABD menşeli olmasını talep ettiği belirtiliyor.

Washington, Çin'in Kuzey Amerika üzerinden ABD pazarına girmesini engellemek için ortak ihracat kontrolleri ve katı menşe kuralları dayatıyor.

Kanada'nın korumacı süt ürünleri pazarı, Meksika'nın enerji ve tarım politikaları ile ABD’nin ulusal güvenliği gerekçe göstererek uyguladığı çelik ve alüminyuma yönelik yüzde 50'ye varan ağır gümrük vergileri en büyük pürüzler olarak masada duruyor.

ABD üretimi ülkeye dönene kadar tarifeleri koz olarak kullanmakta kararlı

Anlaşmanın 16 yıl uzatılmasını isteyen Meksika, buna karşın uzlaşma olmaması senaryosuna da hazırlanıyor.

Meksika, gümrüksüz erişimi korumayı hedeflerken, otomotiv gümrük vergisi sisteminde iyileştirmeler için pazarlık yürütüyor.

Kanada ise Mart 2025'te göreve gelen Başbakan Mark Carney liderliğinde daha temkinli bir siyaset izliyor.

Carney, kötü bir anlaşmaya imza atmaya istekli olmadıklarını belirtirken, dijital hizmet vergisini iptal etmek gibi tavizler veren Kanada, USMCA'nın getirdiği gümrük muafiyetlerini korumaya çalışıyor.

Dış ticaret açığını azaltmaya kararlı ABD ise gümrük vergilerini ticaret ortaklarına bir baskı aracı olarak kullanıyor.

ABD, üretim tamamen ülke sınırları içine dönene kadar gümrük vergisi tehdidini bir kaldıraç olarak kullanmaya kararlı görünüyor.

İş dünyasından yatırımların durabileceği uyarısı

İş dünyası ve lobi grupları bu karardan endişe duyuyor. ABD Ticaret Odası, USMCA'nın Kuzey Amerika ticaretinin temel taşı olduğunu savunarak, Kongre'ye anlaşmanın üçlü yapısının korunması yönünde çağrıda bulunuyor.

USMCA'nın ABD genelinde 13 milyon istihdamı desteklediğini, tedarik zincirlerine güç kattığını ve ABD işletmelerinin rekabetçiliğini koruduğunu belirten Ticaret Odası, anlaşmanın süresinin uzatılmasının bu ekonomik büyümenin sürdürülmesi ve daha da ileriye taşınması açısından kritik öneme sahip olduğunu söylüyor.

İş dünyası temsilcileri, tedarik zincirlerinin en az 30 yıllık vizyonlarla inşa edildiğini vurgulayarak, ucu açık yıllık revizyon süreçlerinin yaratacağı belirsizliğin Kuzey Amerika genelindeki milyarlarca dolarlık sermaye yatırımlarını durdurabileceği uyarısını yapıyor.