Çin'in Özbekistan ekonomisine etkisi: Ticaret hacmi büyüyor, açık artıyor

Dünya Haberleri : BAHTİYAR ABDÜLKERİMOV - Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki ağırlığı giderek artarken, iki ülke arasındaki ticaret hacminin büyümesine karşın Özbekistan'ın Çin'e karşı ticaret açığının genişlemesi de dikkati çekiyor.

1991'de bağımsızlığını ilan eden Özbekistan, Sovyetler Birliği döneminden miras kalan siyasi, ticari ve ekonomik bağların etkisiyle uzun yıllar Rusya ile yakın ilişkilerini sürdürdü. Rusya, bağımsızlığın ilk yıllarından itibaren ülkenin dış ticaretinde önemli bir yere sahip oldu.

Ancak son yıllarda Çin'in Orta Asya'ya yönelik ekonomik ve ticari açılımını hızlandırması, Pekin'in bölge ülkeleriyle ilişkilerinin güçlenmesini beraberinde getirdi. Özbekistan da diğer Orta Asya ülkeleri gibi Çin'in ekonomik ilişkilerini en hızlı geliştirdiği ülkelerden biri oldu.

Çin'in dış ticaretteki payı 10 yılda yaklaşık 1,77 katına yükseldi

Özbekistan'ın 2015'te en fazla ticaret yaptığı ülkeler sıralamasında Rusya yüzde 24,5'lik payla ilk sırada, Çin ise yüzde 12'lik payla ikinci sırada bulunuyordu. Aradan geçen dönemde dengeler Çin lehine değişti.

Çin, son yıllarda Özbekistan'ın dış ticaretindeki payını hızla artırarak Rusya'nın önüne geçti. Çin'in Özbekistan'ın toplam dış ticaretindeki payı 2025'te yüzde 21,2'ye yükseldi, Rusya'nın payı ise yüzde 16'da kaldı. Böylece, son 10 yılda Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki payı yaklaşık 1,77 katına çıkmış oldu.

Resmi verilere göre, 2026'nın ilk yarısında Çin, Orta Asya'nın tüm ülkeleriyle sınırı bulunan Özbekistan'ın en büyük ticaret ortağı konumunu daha da güçlendirdi.

Bu dönemde Özbekistan'ın dış ticaret hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 artarak 41 milyar dolara ulaştı. Ülkenin ihracatı yüzde 8,8 azalarak 15,9 milyar dolara gerilerken, ithalatı yüzde 21 artışla 25,1 milyar dolara çıktı. Dış ticaret açığı 9,2 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Özbekistan ile Çin arasındaki ticaret hacmi ise geçen yılın ocak-haziran döneminde 6 milyar 850,9 milyon dolarken, bu yılın aynı döneminde 9 milyar 471,3 milyon dolara yükseldi. Böylece iki ülke arasındaki ticaret yaklaşık yüzde 38 artarken, Çin'in Özbekistan'ın toplam dış ticaretindeki payı yüzde 23,1'e ulaştı.

Özbekistan ile Çin arasındaki ticari ilişkilerde enerji, ham madde, teknoloji ve sanayi ürünleri önemli yer tutuyor. Özbekistan'ın Çin'e ihracatında doğal gaz, rafine bakır, pamuk ipliği ve tarım ürünleri; Çin'den yapılan ithalatta ise otomotiv ve elektrikli araçlar, üretim teknolojileri, sanayi makineleri ve elektronik ürünler öne çıkıyor.

Ancak Özbekistan'ın Çin ile ticaret hacmindeki artışta özellikle ithalatın daha hızlı yükselmesi dikkati çekiyor.

Özbekistan'ın yılın ilk yarısında Çin'den yaptığı ithalat yüzde 39,3 artarak 8 milyar 47,3 milyon dolara ulaştı, Çin'e ihracatı ise yüzde 32,4 artışla 1 milyar 424 milyon dolar oldu. Özbekistan'ın Çin ile ticaret açığı ise 6 milyar 623 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Bu rakamlar, bir yandan Çin ile ekonomik ilişkilerin hızla genişlediğini gösterirken, diğer yandan iki ülke arasındaki ticaretin Özbekistan açısından giderek daha fazla ithalat ağırlıklı bir yapıya dönüştüğüne işaret ediyor.

İthalatın yaklaşık üçte biri Çin'den geliyor

Çin'in Özbekistan ekonomisindeki ağırlığı özellikle ithalat verilerinde daha açık şekilde görülüyor.

Özbekistan'ın toplam ithalatı yılın ilk yarısında 25,1 milyar dolar oldu, bunun 8 milyar 47,3 milyon dolarlık kısmı Çin'den gerçekleştirildi. Böylece dünyanın 155 ülkesinden ithalat yapan Özbekistan'ın toplam ithalatında Çin'in payı yüzde 32'ye ulaşırken, Rusya'nın payı ise yüzde 18,5 olarak kaydedildi.

Çin'den yapılan ithalatta otomotiv ve elektrikli araçlar, sanayi makineleri, üretim teknolojileri, elektronik ürünler ve çeşitli sanayi ürünleri öne çıkarken, bu veriler, Özbekistan'ın özellikle makine, teknoloji, otomotiv, elektrikli araçlar ve sanayi ürünleri gibi alanlarda Çin kaynaklı tedarike giderek daha fazla yöneldiğini gösteriyor.

Çin ile ticaretteki dengesizlik, Özbekistan'ın toplam dış ticaret açığı açısından da önem taşıyor. İki ülke arasındaki 6 milyar 623 milyon dolarlık açık, Özbekistan'ın 9,2 milyar dolarlık toplam dış ticaret açığının önemli bir bölümünü oluşturmasıyla dikkat çekiyor.

Bu durum, Çin ile artan ticaretin Özbekistan için tek başına olumlu bir gelişme sayılmayacağını gösteriyor.

Çin'den yapılan ithalatın dengelenmesi gerekiyor

Özbek Ekonomi uzmanı Dr. Dilşad Alimov, AA muhabirine, Çin'den makine, teknoloji ve üretim ekipmanı ithalatının Özbekistan'ın sanayi kapasitesini geliştirmesi açısından önemli fırsatlar sunduğunu ancak ithalatın ihracata kıyasla daha hızlı artmasının ekonomik bağımlılık riskini de beraberinde getirdiğini söyledi.

Dr. Alimov, Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki payının 2015'te yüzde 12 seviyesindeyken 2026'nın ilk yarısında yüzde 23,1'e yükselmesinin iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin ulaştığı boyutu gösterdiğini ifade etti.

Alimov, Çin'in Özbekistan'ın toplam ithalatındaki payının yaklaşık üçte bire ulaşması ve iki ülke arasındaki ticaret açığının 6 milyar 623 milyon doları aşmasının, ticaret hacmindeki büyümenin yanı sıra ekonomik bağımlılığı artırdığını ve dış ticaret dengesindeki açığı da belirginleştirdiğini vurguladı.

Özbekistan'ın gelecek dönemde Çin'den teknoloji ve yatırım çekmeye devam ederken yerli üretim kapasitesini güçlendirmesi, Çin pazarına yüksek katma değerli ürün ihracatını artırması ve Avrupa, Asya ve Orta Doğu başta olmak üzere farklı pazarlara yönelik ihracatını çeşitlendirmesi gerektiğini belirten Alimov, bu adımların dış ticaret dengesinin korunması açısından önem taşıdığını dile getirdi.

Alimov, Çin'den temin edilen makine, teknoloji ve üretim ekipmanlarının ülkenin sanayileşmesine katkı sağlayabileceğine işaret ederek, Buna karşılık Özbekistan'ın Çin'e ihracatında ham madde ve yarı mamullerin ağırlığının azaltılması, katma değerli ürünlerin payının artırılması ve Çin'den yapılan ithalatın dengelenmesi gerekiyor. dedi.

Çin ile ekonomik ilişkilerin derinleşmesinin önemli fırsatlar sunduğunu kaydeden Alimov, bununla birlikte Özbekistan'ın ihracat pazarlarını çeşitlendirmesi ve ticaret açığındaki artışı yakından takip etmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Çin'in Özbekistan ekonomisine etkisi: Ticaret hacmi büyüyor, açık artıyor

​​​​​​​Çin'in dış ticaretteki payı 10 yılda yaklaşık 1,77 katına yükseldi

İthalatın yaklaşık üçte biri Çin'den geliyor

Çin'den yapılan ithalatın dengelenmesi gerekiyor

Çin'in dış ticaretteki payı 10 yılda yaklaşık 1,77 katına yükseldi