GRAFİKLİ - Nijerya-Fas ve Trans Sahra projeleri kıtanın enerji jeopolitiğini yeniden şekillendiriyor

Abuja Haberleri — ADAM ABU BASHAL - Afrika'nın zengin doğal gaz rezervlerini Avrupa pazarına ulaştırmayı hedefleyen iki dev boru hattı projesi, kıtanın enerji jeopolitiğinde yeni bir rekabet alanı oluşturuyor.

Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından enerji arz güvenliğini yeniden şekillendirmeye çalışan Avrupa ülkeleri, Rus gazına bağımlılığı azaltmak ve tedarik kaynaklarını çeşitlendirmek amacıyla Afrika'ya yönelirken, kıtanın zengin doğal gaz rezervleri stratejik önem kazandı.

Savaş öncesinde doğal gaz ihtiyacının yüzde 40'ını Rusya'dan karşılayan Avrupa Birliği'nin (AB) bu ülkeden gaz ithalatındaki payının yüzde 20'nin altına gerilemesi, alternatif enerji kaynaklarına yönelik arayışları hızlandırdı.

Bu süreçte Nijerya'nın doğal gazını Avrupa pazarına ulaştırmayı hedefleyen Nijerya-Fas Doğal Gaz Boru Hattı ile Trans Sahra Doğal Gaz Boru Hattı projeleri, Avrupa'nın uzun vadeli enerji arz güvenliği açısından öne çıkan girişimler arasında yer aldı.

Her iki proje de Nijerya'nın Afrika'nın en büyük kanıtlanmış doğal gaz rezervlerini uluslararası pazarlara ulaştırmayı hedeflese de güzergahları, siyasi ortaklıkları, finansman yapıları ve stratejik öncelikleri bakımından önemli farklılıklar taşıyor.

Atlantik kıyısını takip eden Nijerya-Fas hattı

2016 yılında Fas Kralı 6. Muhammed ile dönemin Nijerya Cumhurbaşkanı Muhammed Buhari'nin girişimiyle gündeme gelen Nijerya-Fas Doğal Gaz Boru Hattı, Batı Afrika kıyısı boyunca uzanarak Benin, Togo, Gana, Fildişi Sahili, Liberya, Sierra Leone, Gine, Gine-Bissau, Gambiya, Senegal ve Moritanya üzerinden Fas'a ulaşmayı öngörüyor.

5 bin 600 ila 6 bin 900 kilometre uzunluğunda olması planlanan hattın yıllık 30 milyar metreküp doğal gaz taşıma kapasitesine sahip olması hedefleniyor.

Gazın Fas üzerinden mevcut altyapı kullanılarak İspanya ve Avrupa doğal gaz şebekesine bağlanması planlanıyor. Projenin toplam maliyetinin ise 25 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor.

Proje yalnızca Avrupa'ya ihracatı değil, güzergah üzerindeki 13 Batı Afrika ülkesine doğal gaz ulaştırarak elektrik üretimi, gübre, çimento, metalürji ve sanayi yatırımlarını desteklemeyi amaçlıyor. Bu yönüyle bölgesel kalkınma ve ekonomik entegrasyon projesi olarak öne çıkıyor.

ECOWAS'tan projeye siyasi destek

Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Nijerya-Fas Doğal Gaz Boru Hattı Projesi'ne ilişkin anlaşmayı onaylayarak projeye bölgesel düzeyde siyasi destek verdi.

Sierra Leone'nin başkenti Freetown'da 19 Temmuz'da düzenlenen ECOWAS Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nde imzalanan anlaşmayla, projenin Batı Afrika'nın doğal gaz kaynaklarını bölgesel pazarlara bağlaması, enerji piyasalarının entegrasyonunu güçlendirmesi ve Batı Afrika, Sahel, Fas ile Avrupa arasında yeni bir kalkınma koridoru oluşturması hedefleniyor.

Projenin bir sonraki aşamasında Kazablanka merkezli bir proje şirketi ile Abuja'da bir yönetim otoritesinin kurulması, ardından yatırımcıların projeye dahil edilerek nihai yatırım kararının alınması planlanıyor.

ECOWAS'ın desteği, güzergah üzerindeki Batı Afrika ülkelerinin projeye yönelik siyasi sahiplenmesini güçlendirirken, hattın yalnızca Nijerya ile Fas arasındaki bir enerji projesi değil, bölgesel ekonomik entegrasyon ve enerji güvenliği girişimi olarak konumunu pekiştiriyor.

Trans Sahra hattı daha kısa ancak güvenlik riskleri yüksek

Nijerya, Nijer ve Cezayir'in 20 yılı aşkın süredir gündeminde bulunan Trans Sahra Doğal Gaz Boru Hattı ise Nijerya'nın güneyindeki gaz sahalarını Nijer üzerinden Cezayir'deki Hassi R'Mel gaz merkezine bağlayarak buradan İspanya ve İtalya'ya ulaştırmayı hedefliyor.

4 bin 300 ile 4 bin 600 kilometre uzunluğunda planlanan proje, mesafe bakımından Fas güzergahına göre daha kısa. Hattın yıllık 20 ila 30 milyar metreküp doğal gaz taşıması öngörülüyor.

Cezayir'in mevcut ihracat altyapısına bağlanabilmesi, projenin en önemli teknik avantajlarından biri olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte proje uzun yıllardır finansman, güvenlik ve piyasa koşulları nedeniyle hayata geçirilemedi.

Son dönemde Cezayir, Nijerya ve Nijer arasında fizibilite çalışmaları ile uygulama sürecini hızlandırmaya yönelik yeni anlaşmalar imzalanırken, Cezayir tarafında hattın yeni bölümünün inşasına da başlandı.

Uzmanlar, hattın özellikle Nijer ve Nijerya'nın bazı bölgelerindeki güvenlik sorunları nedeniyle yatırımcı açısından daha yüksek risk taşıdığına işaret ediyor.

Aynı hedef, farklı stratejiler

İki proje de Avrupa'nın Rus gazına alternatif kaynak arayışının hız kazandığı dönemde önem kazanırken, stratejik hedefleri bakımından ayrışıyor.

Nijerya-Fas hattı, Batı Afrika ülkelerini enerji altyapısıyla birbirine bağlamayı ve bölgesel sanayileşmeyi desteklemeyi hedefleyen çok taraflı bir kalkınma projesi niteliği taşıyor. Fas açısından proje, ülkeyi Afrika ile Avrupa arasında enerji ve lojistik merkezi haline getirme stratejisinin önemli bir ayağını oluşturuyor.

Trans Sahra hattı ise daha çok Nijerya gazını mevcut Cezayir altyapısı üzerinden Avrupa'ya en kısa güzergahla ulaştırmayı amaçlıyor. Bu nedenle daha klasik bir ihracat koridoru olarak değerlendiriliyor.

Bölgesel rekabetin de simgesi

Enerji uzmanlarına göre iki proje, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik rekabetin de yansıması niteliğinde.

Fas, Atlantik eksenli yeni bir enerji koridoru oluşturmayı hedeflerken, Cezayir Avrupa'nın başlıca doğal gaz tedarikçilerinden biri olarak mevcut konumunu korumaya çalışıyor. Nijerya ise her iki projeyi de destekleyerek ihracat seçeneklerini çeşitlendirmeyi ve herhangi bir transit ülkeye bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor.

Finansman belirleyici olacak

Nijerya-Fas hattında Birleşik Arap Emirlikleri, İslam Kalkınma Bankası ve OPEC Uluslararası Kalkınma Fonu hazırlık çalışmalarına destek verirken, Çinli şirketlerin mühendislik ve ekipman tedarikinde rol üstlenebileceği değerlendiriliyor.

Avrupa ise potansiyel tüketici konumunda bulunmasına rağmen uzun vadeli yatırım konusunda temkinli davranıyor.

Trans Sahra projesinde ise 3 ülke arasındaki siyasi iradenin güçlenmesine rağmen milyarlarca dolarlık yatırımın nasıl finanse edileceği ve Avrupa'nın uzun vadeli doğal gaz talebinin hangi seviyede kalacağı belirsizliğini koruyor.

Enerji piyasası uzmanları, Avrupa'nın fosil yakıt tüketimini azaltmaya yönelik politikalarının her iki projenin ticari fizibilitesini doğrudan etkileyeceğini belirtirken, Batı Afrika'da hızla artan enerji talebinin projelerin ekonomik sürdürülebilirliğinde Avrupa kadar belirleyici olabileceğine dikkati çekiyor.