Özbekistan, ulaşım koridorlarında lojistik üs olmayı hedefliyor

Taşkent Haberleri — BAHTİYAR ABDÜLKERİMOV - Denizlere doğrudan erişimi bulunmayan Özbekistan, Orta Koridor, Çin-Kırgızistan-Özbekistan ve Trans-Afgan güzergahlarını birbirine bağlayan stratejik konumunu bölgesel lojistik merkezine dönüştürmek amacıyla ulaştırma ve lojistik altyapısına yönelik yatırımlarını hızlandırıyor.

Özbekistan hükümetince kabul edilen ulaştırma ve lojistik altyapısının geliştirilmesine ilişkin eylem planına göre, ülkenin farklı bölgelerinde uluslararası taşımacılık koridorlarına entegre çalışacak yeni lojistik merkezleri kurulması, sınır kapılarının kapasitesinin artırılması ve gümrük süreçlerinin dijitalleştirilmesi öngörülüyor.

Yaklaşık 4 bin kilometrelik uluslararası transit koridoru ile 4 bin 700 kilometrelik demir yolu ağına sahip Özbekistan'da Taşkent, Nevai ve Namangan'da faaliyet gösteren lojistik merkezleri kuru liman modeliyle geliştirilecek. Ülkenin önemli kargo merkezlerinden olan Nevai Havalimanı'nın taşımacılık kapasitesi artırılacak.

Bu kapsamda, 2030'a kadar ülkenin doğusu ile batısını, güneyi ile kuzeyini birbirine bağlayan yaklaşık 4 bin kilometrelik uluslararası kara yolları uluslararası standartlara uygun modern transit koridorlarına dönüştürülecek.

Çin ile Avrupa arasındaki en kısa kara güzergahlarından biri olmayı amaçlıyor

Özbek yetkililer, yapımı süren Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu ile inşaatı planlanan Trans-Afgan demir yolunun tamamlanmasının ardından ülkenin Pasifik Okyanusu ile Avrupa arasındaki en kısa kara taşımacılığı güzergahlarından birinin önemli halkası haline geleceğini öngörüyor.

Bu koridorların devreye girmesiyle yük teslim sürelerinin yaklaşık 8 güne kadar düşmesi, Pakistan limanları üzerinden Hint Okyanusu'na ve yaklaşık 2 milyar nüfuslu Güney Asya pazarına erişimin kolaylaşması bekleniyor.

Ayrıca Özbekistan'ın ilave olarak yılda 15-20 milyon ton transit yük çekebilmesi halinde ülkeye yılda 600 milyon dolara kadar ek gelir sağlayabileceği, lojistik sektörüne yaklaşık 3 milyar dolarlık yabancı yatırım çekebileceği ve 50 bine yakın kalıcı istihdam oluşturabileceği hesaplanıyor.

Altı bölgede lojistik merkezler geliştirilecek

Eylem planı kapsamında Andican'daki Hanabad, Taşkent bölgesindeki Angren, Yangiyol ve Ahangaran, Buhara'daki Alat ile Surhanderya'daki Termiz şehirleri ulaştırma ve lojistik alanında ihtisaslaşacak.

Hanabad Çin-Orta Asya-Hazar-Kafkasya-Avrupa ve Trans-Afgan güzergahlarının giriş kapısı, Alat Orta Koridor'un, Termiz ise Trans-Afgan Koridoru'nun ana lojistik merkezi olarak geliştirilecek.

Ayrıca lojistik merkezlerinde terminal ve depo yönetim sistemleri dijital platformlara entegre edilecek, çevrim içi yük takibi ile elektronik araç kayıt sistemleri kurulacak ve sınır kapılarında tek durak uygulamaları yaygınlaştırılacak.

Orta Koridor'un payı iki kattan fazla arttı

Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi ve Maliye Bakanı Cemşid Koçkarov, Taşkent'te düzenlenen bir toplantıda yaptığı konuşmada, Özbekistan için bölgesel bağlantısallığın yalnızca lojistik değil, küresel pazarlara erişimin temel şartı olduğunu söyledi.

Ülkenin dış ticaretinde güzergah çeşitlendirmesine önem verdiklerini belirten Koçkarov, Orta Koridor'un Özbekistan'ın toplam yük taşımalarındaki payının 2021'de yüzde 12 seviyesindeyken 2025 itibarıyla yüzde 28'e yükseldiğini açıkladı.

Bu artışın demir yollarının elektrifikasyonu, kara yolu altyapısına yapılan yatırımlar ve çok modlu taşımacılık projeleri sayesinde gerçekleştiğini ifade eden Koçkarov, geçen yıl ulaştırma ve depolama sektörüne yaklaşık 2,1 milyar dolarlık yatırım yapıldığını, uluslararası ortaklarla birlikte değeri 14 milyar doları aşan ulaştırma altyapı projelerinin yürütüldüğünü aktardı.

Koçkarov, Orta Koridor, Çin-Kırgızistan-Özbekistan ve Trans-Afgan demir yolu projelerinin Orta Asya ülkelerine doğu, batı ve güney yönlerinde çeşitlendirilmiş ve güvenilir ulaşım imkanı sağlayacağını belirterek, bu projelerin ülkenin küresel ticaret ağlarındaki konumunu güçlendireceğini ifade etti.

Trans-Afgan demir yolu denize erişimi hızlandıracak

Denize kıyısı bulunmayan ve komşularının da denize çıkışı olmayan iki ülkeden biri olan Özbekistan, dünya pazarlarına en kısa yoldan ulaşmak amacıyla Afganistan ve Pakistan üzerinden limanlara bağlanacak Trans-Afgan demir yolu projesini stratejik öncelikleri arasında görüyor.

Şubat 2021'de Özbekistan, Afganistan ve Pakistan arasında Termiz-Mezar-ı Şerif-Kabil-Peşaver demir yolu hattına ilişkin yol haritası imzalanırken, Temmuz 2023'te İslamabad'da düzenlenen üçlü toplantıda hattın nihai güzergahı Tirmiz-Naybabad-Maidanşehr-Logar-Harlaçi olarak belirlendi. Kabil'de Temmuz 2025'te üç ülkenin dışişleri bakanlarının katılımıyla gerçekleştirilen toplantıda ise projenin fizibilite çalışmalarının tamamlanmasına yönelik anlaşma imzalandı.

Yaklaşık 573 kilometre uzunluğunda planlanan ve maliyetinin 4,6 milyar dolar olması öngörülen projenin tamamlanmasıyla Özbekistan'ın Pakistan limanlarına erişim süresinin 30 günden 5 güne düşmesi, yük taşımacılığı hacminin ilk etapta üç kat artması, taşımacılık maliyetlerinin yarıya inmesi ve taşıma süresinin yaklaşık altı kat kısalması bekleniyor.

Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu

Özbekistan'ın lojistik stratejisinin bir diğer önemli ayağını ise Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolu oluşturuyor.

Yaklaşık 523 kilometre uzunluğundaki hat, Çin'in Kaşgar kentinden başlayarak Kırgızistan üzerinden Özbekistan'ın Andican bölgesine ulaşacak.

Aralık 2024'te temeli atılan projenin tamamlanmasıyla yük taşıma süresinin 7 ila 10 gün kısalması ve yıllık 7 ila 20 milyon ton yük taşıma kapasitesine ulaşılması hedefleniyor.

Toplam maliyetinin 4,7 ila 8 milyar dolar arasında olacağı öngörülen demir yolu, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'nin Orta Asya'daki en önemli ulaştırma projelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Özbekistan'ın bölgesel lojistik rolü daha da güçlenecek

Lojistik uzmanı Rustam Aliyev, AA muhabirine, Özbekistan'ın son yıllarda ulaştırma alanında attığı adımların ülkeyi sadece transit geçiş noktası olmaktan çıkarıp yüklerin depolandığı, işlendiği ve yeniden dağıtıldığı bölgesel lojistik merkezine dönüştürmeyi hedeflediğini söyledi.

Lojistik merkezleri ve kuru limanların bu hedefin en önemli unsurlarını oluşturduğunu dile getiren Aliyev, Özbekistan'ın aynı anda Orta Koridor, Çin-Kırgızistan-Özbekistan ve Trans-Afgan demir yolu projelerinde yer alan tek Orta Asya ülkesi olduğunu ve bunun ülkeye önemli bir stratejik avantaj sağladığını vurguladı.

Aliyev, Bu üç güzergah birbirini tamamlayan önemli bir lojistik ağ oluşturuyor. Özbekistan, doğu-batı ve kuzey-güney yönlü uluslararası taşımacılık koridorlarının kesişiminde yer alarak Avrasya ticaret zincirindeki konumunu güçlendiriyor. Önümüzdeki yıllarda Çin ile Avrupa arasındaki yük hareketliliğinin artmasıyla birlikte Özbekistan, Orta Asya'nın en önemli lojistik ve dağıtım merkezi olma potansiyeline sahip. dedi.