Türkiye'den yapay zeka çağına mükemmel adım

Ekonomi Haberleri : ZEYNEP DUYAR/MERT DAVUT - Türkiye, yapay zeka çağında verisini korumak, hesaplama altyapısını geliştirmek ve kendi modellerini üreterek geleceğin karar alma süreçlerinde söz sahibi ülkeler arasına girmek için düğmeye bastı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca hazırlanan ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından haziran ayında duyurulan 2026-2030 dönemine ilişkin Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet temasıyla yayımlandı.

Eylem planıyla 4 eksen altında 16 öncelikli eylem belirlendi.

5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı

AA muhabirinin plandan derlediği bilgilere göre, yapay zekanın toplumda güvenli, bilinçli, etik ve üretken biçimde benimsenmesi amacıyla Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı uygulanacak. Bu çerçevede 24 ayda 5 milyon vatandaşa ulaşılacak.

Planla, Ulusal Yapay Zeka Yetenek Programı hayata geçirilecek. Plan dönemi sonuna kadar 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilmesi ve 500 uluslararası uzmanın Türkiye'de araştırma, girişim ve Eğitim faaliyetlerine katılması öngörülüyor.

Veri temelli yapay zeka atılımı kapsamında da Ulusal Veri Kütüphanesi, güvenli veri alanları ve Yapay Zeka Şampiyonları Programı devreye alınacak.

Etik çerçeve belirlenecek

Planla, vatandaşın haklarını koruyan ve yatırımcıya öngörülebilirlik sağlayan bir düzenleyici ortam oluşturulacak. Kamu kurumları, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinden oluşan çok paydaşlı Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu kurulacak.

TÜRKPATENT tarafından Yapay Zeka Hızlı Hat uygulaması başlatılarak yapay zeka teknolojilerine ve yapay zeka kullanan buluşlara yönelik sınai mülkiyet başvuruları özendirilecek, şeffaf beyan ve hızlandırılmış inceleme süreçleri işletilecek.

Düşük karbonlu ulusal hesaplama omurgası kurulacak

Plan döneminde rekabetçi ve düşük karbonlu ulusal hesaplama omurgası kurulacak. İlk 6 ayda Ulusal Yapay Zeka Hesaplama Stratejisi ile uzun vadeli yatırım planı yayımlanacak. Strateji, eğitim ve çıkarım iş yüklerinin farklı hesaplama, depolama ve ağ gereksinimlerini ayrı ayrı belirleyecek.

Bu dönemde en az 10 milyar dolar tutarında özel sektör ağırlıklı yatırım mobilize edilecek. Bu mobilizasyonun teşvik çerçevesini HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamında ilan edilen veri merkezi ve yapay zeka çağrıları oluşturacak. Bu kapsamda, 2030'a kadar en az 1 gigavat veri merkezi kurulu gücü, 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmine ulaşılması amaçlanıyor.

Planla, Herkes İçin GPU (grafik işlem birimi) Programı başlatılacak. Girişimler, KOBİ'ler ve araştırmacılar dünya standartlarında hesaplama gücüne adil ve öngörülebilir koşullarda erişebilecek.

Program, paylaşımlı hizmet kataloğu, şeffaf başvuru değerlendirme süreçleri ve akreditasyon kriterleriyle işletilecek. Akreditasyon kriterleri, enerji verimliliği, veri güvenliği, hizmet sürekliliği ve kullanıcıların model, veri ve kod varlıkları üzerindeki fikri mülkiyet haklarının korunmasını kapsayacak. Girişimler, KOBİ'ler, üniversite araştırmacıları ve kamu projeleri için ayrı erişim pencereleri ve tahsis kotaları tanımlanacak.

Kamuda yapay zeka dönüşümü

Kamu, yapay zeka dönüşümüne öncülük edecek ve kamu alımları yoluyla pazarı şekillendirecek. Toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak.

Planla, sektörel yapay zeka programları ve KOBİ kuponları ile fikirden ürüne uzanan öngörülebilir bir destek mekanizması oluşturulacak.

Sağlık hizmeti verimliliği, şebeke/enerji optimizasyonu, akıllı üretim-kalite ve coğrafi bilgi sistemleri öncelikli olmak üzere belirlenen alanlarda sektörel yapay zeka pilot programları devreye alınacak. Bu pilot programlar, KOBİ Yapay Zeka Kupon ve Hazır Çözüm Paketleri Programı ile desteklenecek.

Yapay zeka büyüme bölgeleri kurulacak

Plan kapsamında yapay zeka büyüme bölgeleri ve bölgesel mükemmeliyet merkezleri kurulacak.

Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarını hızlandıracak büyüme bölgeleriyle, yatırımcılara enerji altyapısı hazır kampüsler, mükemmeliyet merkezleriyle KOBİ'lere ve araştırmacılara hızlı prototipleme imkanı sunulacak.

Büyüme bölgelerinin içinde çok kiracılı yapay zeka fabrikaları konumlanacak. Bu fabrikalar, ulusal hesaplama kapasitesinin omurgasını oluşturacak.

Yapay zeka büyüme bölgeleri ve fabrikaları, hesaplama kapasitesinin temelini oluşturacak. Bu kapasiteyi ülke genelinde erişilebilir kılmak için kurulacak bölgesel mükemmeliyet merkezleri, üniversite-teknopark-TEKMER-sanayi konsorsiyumlarınca işletilecek.

Finansman mekanizmaları

Plan döneminde temel araştırmadan girişimciliğe uzanan iki basamaklı fon mekanizması da kurulacak.

Bu kapsamda Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu üzerinden 10 milyar liralık destek sağlanacak ve projelerin yüzde 40'ının pilot veya prototipe ilerlemesi beklenecek. Ayrıca 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu ile en az 20 girişimin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımına katkı verilecek.

Fiziksel yapay zeka üretim kapasitesi artırılacak

Öte yandan fiziksel yapay zeka ve robotik alanında yerli üretim kapasitesi ve küresel rekabet gücü artırılacak.

Savunma sanayinde kazanılmış robotik ve otonom sistem yetkinliklerinin sivil uygulamalara transferi için çift kullanımlı teknoloji teşvikleri, sektörler arası farkındalık programları ve sivil-savunma ortak hızlandırma programları devreye alınacak.

Bu transfer, çift kullanım riskleri, ihracat kontrolü, veri güvenliği ve insan gözetimi ilkeleri gözetilerek yürütülecek. Sağlık destek robotlarında hasta güvenliği, klinik uygunluk ve etik değerlendirme süreçleri ayrıca uygulanacak.

Türkiye, otonom sürüş teknolojilerinde üretici ülke konumunu güçlendirmek üzere tam otonom sürüşü destekleyen altyapı, mevzuat ve test ortamlarını geliştirecek.

Bu kapsamda 2027 sonuna kadar 3 öncelikli pilot, 2 üniversite-sanayi robotik merkezi, 3 test sahası ve 3 savunmadan sivile teknoloji transferi projesi başlatılacak, 2030'a kadar 5 ihracat veya ortak geliştirme anlaşması imzalanacak.

5 ülkeyle ikili yapay zeka işbirliği

Yapay zeka ve veri merkezi yatırımlarında hukuki öngörülebilirlik, rekabetçi teşvikler ve stratejik altyapı taahhütleri tek çatı altında sunulacak.

Yapay zeka diplomasisi ve uluslararası işbirlikleriyle küresel standartların belirlenmesinde etkin rol üstlenilecek. Bu eylemle, 2027 sonuna kadar en az 5 ülkeyle ikili yapay zeka işbirliği çerçeve anlaşması imzalanması planlanıyor.

Eylem planına göre, bölgesel ortaklıklar ve çok taraflı platformlar yoluyla ortak yapay zeka altyapısı, modelleri ve kapasite geliştirme programları yürütülecek.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da yaptığı açıklamada, şunları kaydetti:

Türkiye olarak bu dönüşümün seyircisi değil, öncülerinden olacağız. Kendi değerleriyle yapay zeka teknolojileri geliştiren, güvenilir ürün ve hizmetler üreten sanayiden sağlığa, eğitimden kamu hizmetlerine kadar stratejik alanlarda yapay zeka çözümlerini ölçeklendiren bir Türkiye inşa edeceğiz. Nitelikli insan kaynağımız, güçlü AR-GE altyapımız, girişimcilik ekosistemimiz ve üretim kabiliyetimizle Türkiye'yi yapay zeka alanında yatırımın, yeteneğin ve yenilikçi teknolojilerin merkezi haline getireceğiz. Yapay zekayı Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığının ve ekonomik kalkınmasının yeni güç alanlarından biri kılacağız. Yapay zekanın sunduğu imkanlardan milletimizin refahı ve insanlığın ortak faydası için en üst düzeyde yararlanacağız.